Zdrowie

Tętno – czym jest tętno spoczynkowe i maksymalne? Kiedy należy się martwić zbyt wysokim lub niskim tętnem

Żaklina Kańczucka
Żaklina Kańczucka
23 listopada 2020
Tętno - spoczynkowe i maksymalne, podczas snu, normy
Fot. iStock
 

Tętno w ciągu dnia może osiągać różną wartość. Zdecydowanie wyższe będzie podczas aktywności fizycznej, natomiast podczas spoczynku spada. Wartości tętna zależą od trybu życia danej osoby, a także od wieku, czy predyspozycji genetycznych. Ustalona norma, w jakiej tętno powinno się zawierać może być dobrym wskaźnikiem stanu zdrowia. Co to jest tętno, tętno spoczynkowe i maksymalne, jak można je samodzielnie zmierzyć?

Tętno (puls) odzwierciedla częstotliwość bicia serca i jest wynikiem przepływu fali krwi przez tętnice. Może ono wiele powiedzieć na temat kondycji samego serca i naczyń krwionośnych.

Tętno spoczynkowe — co to jest?

W przypadku pomiaru tętna w ciągu dnia, podczas różnych aktywności, mówimy o tętnie dziennym, natomiast tętno spoczynkowe określa ilość uderzeń serca podczas odpoczynku i jest najniższą wartością w ciągu dnia. Aby jego wartość była miarodajna, pomiar należy przeprowadzić z rana, tuż po przebudzeniu, przed wstaniem z łóżka. W ciągu dnia należy odpocząć minimum 5 minut w pozycji siedzącej, najlepiej po około 10 minut po zakończeniu aktywności. Warto pamiętać, że silne emocje, czy np. wypicie dużych ilości kawy, mogą zakłamywać wynik. Niski puls podczas spoczynku jest dobrą informacją o kondycji serca, które wykonuje mniej uderzeń, by przetoczyć odpowiednią ilość krwi. Wyższe tętno spoczynkowe (co najmniej 75-80), oznacza konieczność bardziej wytężonej pracy serca, a co za tym idzie, większe ryzyko przedwczesnej śmierci z różnych przyczyn.

Jak samodzielnie zmierzyć puls?

Aby wiedzieć, z jaką częstotliwością uderza serce w ciągu minuty, można to w prosty sposób obliczyć samodzielnie. Przyłóż dwa palce do miejsca, gdzie znajduje się tętnica (najlepiej na tętnicy szyjnej wewnętrznej lub promieniowej, na wewnętrznej stronie nadgarstka), i policz ilość uderzeń serca w ciągu 60 sekund. Możesz również skrócić czas oczekiwania i policzyć ilość uderzeń serca w ciągu 15 sekund i uzyskany wynik pomnożyć razy 4. Wynik określi, ile razy serce uderzyło w ciągu minuty. Jeśli w domu jest ciśnieniomierz z funkcją mierzenia tętna,  pulsoksymetr lub zegarek sportowy, można przy ich pomocy dokonać samodzielnego pomiaru.

Tętno - spoczynkowe i maksymalne, podczas snu, normy

Fot. iStock/tętno

Tętno — norma

Norma określona dla tętna pozwala ocenić, czy w indywidualnym przypadku praca serca jest prawidłowa. Normy zostały opracowane z uwzględnieniem różnych grup wiekowych, u których praca serca wygląda inaczej.

Tętno spoczynkowe i jego norma u zdrowych osób:

  • w przypadku niemowląt norma wynosi ok. 130 uderzeń na minutę;
  • u dzieci puls wynosi ok. 100 uderzeń na minutę;
  • normę dla młodzieży ustalono na 85 uderzeń na minutę;
  • u osób dorosłych tętno spoczynkowe i jego norma to ok. 70 uderzeń na minutę;
  • u osób starszych prawidłowy puls powinien wynosić ok. 60 uderzeń na minutę.

Warto zwrócić uwagę na powyższe normy, ale nie zawsze należy sztywno ich się trzymać. U pewnych osób mogą pojawiać się odstępstwa od normy nawet o 10 uderzeń na minutę, i nie zawsze jest to oznaka kłopotów. Wiele zależy od kondycji organizmu, a nawet predyspozycji genetycznych. Potwierdzeniem tej reguły są sportowcy regularnie uprawiający różne dyscypliny przez lata. W ich przypadku tętno jest znacznie niższe i to jest stan prawidłowy. Wynika to z faktu, że wytrenowanie  prowadzi do zmian w wydajności pracy serca, które pracuje mniej, ale efektywniej, niż u osób prowadzących bierny tryb życia. W przypadku zaawansowanych sportowców niskie tętno, liczące czasem 30 uderzeń, jest prawidłowe. Natomiast tak niski puls u osób niemających wiele wspólnego ze sportem, powinien skłonić do wizyty u lekarza.

Tętno - spoczynkowe i maksymalne, podczas snu, normy

Fot. iStcok

Tętno za wysokie

Zbyt wysokie tętno może być spowodowane przez stres i silne emocje. Przyspieszać prace serca mogą także duże ilości wypijanej kawy, napojów energetyzujących, czy alkoholu. Wpływ na podniesienie tętna mają także przyjmowane leki oraz zażywane narkotyki. Również rozwijające się choroby mogą powodować za wysokie tętno. Do najczęstszych przyczyn należą:

  • nadczynność tarczycy
  • gorączka wynikająca z infekcji
  • odwodnienie
  • zaburzenia rytmu serca i choroby serca
  • anemia
  • hipoglikemia (niedocukrzenie)

Za niski puls

Im niższe tętno w spoczynku, tym lepiej dla serca. Jednak zbyt niski puls (bradykardia), w przypadku gdy ktoś nie jest sportowcem powinno skłonić do rozmowy z lekarzem. Taki stan może wynikać z istniejącej choroby serca, układu nerwowego, niedoczynności tarczycy, lub zaburzeń metabolicznych.

Tętno maksymalne

Tętno maksymalne, określane skrótem Tmax albo HRmax (ang. maximal heart rate), to liczba uderzeń serca na minutę podczas wysiłku. Przykładowo podczas szybkiego marszu przeciętnie osiągamy tętno na poziomie od 60% do 75% Tmax. Te wartości są bardzo ważne dla sportowców, ponieważ pomagają określić jak powinien wyglądać trening nastawiony na dany cel:

  • rozgrzewka, trening regeneracyjny — przy tempie poziomie 50-60% Tmax;
  • redukcja tkanki tłuszczowej, wzmocnienie kondycji, wytrzymałości oraz siły mięśni — na poziomie 65-75 % Tmax;
  • spalanie tłuszczu i kształtowanie ogólnej wytrzymałości —  na poziomie 85-95% Tmax;
  • poprawa szybkości — na poziomie 85-95% Tmax.

Trenując na innym poziomie tętna maksymalnego, niż zakłada cel, nie osiągnie się zamierzonego rezultatu.

Tętno - spoczynkowe i maksymalne, podczas snu, normy

Fot. iStock

Jak obliczyć tętno maksymalne?

Można samodzielnie obliczyć tętno maksymalne metodą Astranda — od wartości 220 odejmując wiek w latach. Można również wykorzystać wzór autorstwa Sally Edwards, byłą zawodową biegaczkę i trathlonistkę:

  • dla kobiet: Tmax = 210 – (0,5 x wiek w latach) – (0,022 x masa ciała w kilogramach)
  • dla mężczyzn: Tmax = 210 – (0,5 x wiek w latach) – (0,022 x masa ciała w kilogramach) + 4

Nie są to jednak metody idealne, dające czasem nieprecyzyjne wyniki. Jeśli ktoś chce poznać właściwy wynik, najlepiej wykonać odpowiednie testy w laboratorium.

Tętno podczas snu

Podczas snu tętno jest niższe, czasem nawet spada nieco poniżej normy dla tętna spoczynkowego i nie jest to czymś niepokojącym. Trzeba pamiętać, podczas snu maleje zapotrzebowanie pracę serc. Jeśli jednak temu towarzyszą zawroty głowy, lub tendencje do utraty przytomności, należy zgłosić się do lekarza, by rozwiać wątpliwości i w razie potrzeby wykonać stosowne badania.


źródło: www.mp.pl ,www.mrssporty.pl, www.runners-world.pl 

Zdrowie

Test na grypę – rodzaje, cena, na czym polega badanie?

Żaklina Kańczucka
Żaklina Kańczucka
23 listopada 2020
Test na grypę - rodzaje, cena, jak wykonać
Fot. iStock
 

Test na grypę to przydatne narzędzie do szybkiego diagnozowania tej choroby, szczególne w czasach pandemii koronawirusa. Obie choroby mogą dawać podobne objawy, a szybkie rozpoznanie może mieć duże znaczenie dla osób starszych i z obniżoną odpornością. Co to jest test na grypę, jak działa i gdzie można go wykonać?

Test na grypę dla ułatwienia diagnozy 

Grypa co roku w sezonie jesiennym i zimowym rozwija się u wielu osób, a obecnie, w czasie pandemii, może być mylona z zakażeniem koronawirusem. Zachorowanie może nieść ze sobą poważne konsekwencje, a często podobne objawy mogą wprowadzać w błąd.

Grypę wywołują typy A i B wirusa grypy, rozsiewające się drogą kropelkową, gdy chory kaszle lub kicha. Zakażenie może nastąpić także drogą pokarmową, przez kontakt sztućcami lub kubkiem należącymi do osoby chorej. Grypa może dawać objawy podobne do przeziębienia, jednak różni się od niego dokuczliwością i gwałtownym przebiegiem i możliwymi powikłaniami, takimi jak zapalenie płuc, czy zapalenia mięśnia sercowego lub mózgu.

Test na grypę - rodzaje, cena, jak wykonać

Fot. iStcok

Z kolei koronawirus SARS-CoV-2 wywołał epidemię zakażeń układu oddechowego COVID-19. Podobnie jak grypa, przenosi się przede wszystkim drogą kropelkową, oraz przez kontakt z przedmiotem, na której znajduje się wirus, i przeniesienie go z dłoni na usta, do nosa lub oczu. Zakażenie koronawirusem powoduje objawy podobne do grypy. Najczęściej pojawia się osłabienie, wysoka gorączka, katar, suchy kaszel, bóle głowy i mięśni. Towarzyszyć może również utrata zapachu i smaku, oraz  problemy ze strony układu pokarmowego. Specjaliści podkreślają, że koronawirus jest bardziej zaraźliwy i niebezpieczny dla zdrowia od grypy.

Odróżnienie grypy od zakażenia koronawirusem może być trudne, a czasem wręcz niemożliwe bez odpowiednich testów. Test na grypę pozwala w wielu przypadkach zdiagnozować wirusa grypy typu A i B, aby wykluczyć inne choroby i rozpocząć odpowiednie leczenie.

Test na grypę — rodzaje

Test na grypę - rodzaje, cena, jak wykonać

Fot. iStock

Szybki test na grypę 

Szybki test na grypę wykonywany w gabinecie lekarskim lub w domu, w pierwszych 48 godzinach występowania objawów. Skuteczność szybkich testów nie jest stuprocentowa — pozwalają na wykrycie od 10% do 70% przypadków zakażeń. Wynik jest znany w ciągu kilkunastu lub kilkudziesięciu minut. Szybkie testy na grypę są obecnie jednymi z najczęściej wykonywanych testów diagnostycznych w kierunku wykrycia wirusa grypy. Ceny testów mogą się wahać od 30 zł do 70 zł.

Test immunologiczny (serologiczny)

Badania serologiczne wykrywają obecność przeciwciał we krwi chorego, ale nie powalają na potwierdzenie aktywnego zakażenia wirusem grypy. Dzieje się tak, ponieważ układ odpornościowy dopiero po kilkunastu dniach wytwarza szczególne przeciwciała przeciwko wirusowi. Immunologiczny test na grypę należy wykonać w dwóch próbkach krwi w początkowej fazie choroby i w okresie rekonwalescencji lub po kilku tygodniach od zakażenia. Taki test na grypę ma duże znaczenie w ocenie skuteczności szczepienia przeciwko wirusom grypy. Aby przeprowadzić badanie, należy pobrać krew z żyły łokciowej. Cena badania serologicznego (przeciwciała IgM i IgG) to około 160 zł.

Test molekularny (genetyczny)

Badanie molekularne (reakcja łańcuchowa polimerazy w czasie rzeczywistym) należy do najczulszych testów na grypę. Badanie pozwala na wykrycie materiału genetycznego wirusa w pobranej próbce, zróżnicowanie poszczególnych typów wirusa grypy, a nawet określanie jego podtypu. Nie jest to rodzaj testu, który wykonywany jest w gabinecie lekarza rodzinnego, ze względu na konieczny sprzęt. Po pobraniu odpowiedniej próbki umieszcza się ją w podłożu transportowym i dostarcza do laboratorium. Cena badania molekularnego z określeniem podtypu wirusa, wynosi około 200 zł.

Szybki test na grypę — jak go wykonać?

Rodzaj materiału zależy od wskazań producenta testu. Zazwyczaj najpierw należy pobrać wymaz z nosogardzieli (rzadziej z gardła). Pobiera się po odchyleniu głowy do tyłu, umieszczając wymazówkę w nozdrzu na głębokość 3-5 centymetrów, wykonując przy tym rotacyjne ruchy. Ruch może powodować łaskotanie i łzawienie. Tę metodę stosuje się zazwyczaj u osób dorosłych. W przypadku dzieci najczęściej pobierany jest aspirat z nosa lub popłuczyny z jamy nosowej. Aby pobrać materiał do badań, wpuszcza się do nosa strzykawką niewielką ilość roztworu soli fizjologicznej. Następnie wybiera się strzykawką aspirat  albo zbiera do próbówki wyciekający płyn. Do badania nie wymaga się przygotowań.

Natomiast badanie serologiczne wymaga pobrania krwi z żyły łokciowej.

Test na grypę - rodzaje, cena, jak wykonać

Fot. iStock

Kto powinien wykonać test na grypę?

Test na grypę zalecany jest przede wszystkim osobom powyżej 65. roku życia, z osłabionym układem odpornościowym, przewlekłe chorującym. Zaleca się jego wykonanie również dzieciom poniżej 5. roku życia, oraz kobietom w ciąży (szczególnie w II i III trymestrze) ze względu na ryzyko przedwczesnego porodu lub zagrożenia życia płodu. Osoby te są szczególnie narażone na powikłania spowodowane zakażeniem. Do najpoważniejszych powikłań należą:

  • zakażenia zatok i ucha;
  • zapalenie płuc;
  • zapalenie mięśnia sercowego, mózgu, mięśni;
  • niewydolność wielonarządowa;
  • sepsa.

Test na grypę może zakupić i wykonać także każda inna osoba, aby poznać rodzaj zakażenia i dobrać odpowiedni sposób leczenia.


źródło: www.poradnikzdrowie.pl ,www.labtestsonline.pl 


Zobacz także

Szczepienia dorosłych pomagają zachować zdrowie. To szczególnie ważne w czasie pandemii COVID-19

Co się stanie jeśli będziesz codziennie pić kawę?

Tłuszcz trzewny - co to jest, norma, jak go spalić

Tłuszcz trzewny – do czego nam służy i jak zredukować otyłość brzuszną, by pozostać zdrowym?