Psychologia

Te sygnały powinny cię zaniepokoić rodzicu. Naucz się rozpoznawać pierwsze symptomy dokuczania dziecku

Bądź kumplem, nie dokuczaj!
Bądź kumplem, nie dokuczaj!
8 kwietnia 2016
Te sygnały powinny zaniepokoić ciebie rodzicu. Naucz się rozpoznawać pierwsze symptomy dokuczania dziecku
Fot. Pixabay / Antranias / CC0 Public Domain
 

Jesteś rodzicem ucznia? Poza poczuciem dumy i możliwością obserwowania wszechstronnego rozwoju swojej pociechy, mogą czekać cię także innego rodzaju wyzwania.

Gdy odprowadzasz dziecko do szkoły życzysz mu dobrego dnia mając szczerą nadzieję, że taki właśnie dla dziecka będzie. Czasem jednak uczeń w rozmowie po zajęciach w szkole wcale nie wykazuje entuzjazmu z minionego dnia, a rodzice szybko wyłapują zmiany. Bo przecież na pierwszy  rzut oka widać, gdy otwarte, żywiołowe dziecko nagle traci entuzjazm i zmienia temat lub zbywa rozmowę. Wiesz wtedy, że trzeba się pochylić nad sytuacją, spróbować dowiedzieć się co gnębi dziecko i jak najszybciej rozwiązać kłopot. A co jeśli dziecko bywa milczkiem i z  natury niechętnie dzieli się swoimi przeżyciami? Jak wtedy poznać, że być może zaczyna dziać się coś w relacji z rówieśnikami, co zaburza jego poczucie bezpieczeństwa?

Przyczyny powstawania kłopotów w relacji z rówieśnikami

Akceptacja dziecka przez kolegów i koleżanki z klasy jest ważna z powodu nauki integracji z grupą społeczną, oraz w budowaniu poczucia tożsamości. Uczeń, który jest lubiany i łatwo nawiązuje kontakty, ma o wiele łatwiej z powodu wysokiego poczucia pewności siebie. Natomiast dzieci mniej pewne siebie, które w grupie rówieśników gorzej się adaptują, z większą trudnością nawiązują kontakty. Słabsze, bardziej wycofane dzieci narażone są na zaczepki ze strony silniejszych, w konsekwencji czego mogą być odsunięte na boczny tor w grupie, czasem wyśmiewane, pomijane podczas aktywności w klasie. Jeżeli dziecko nie ma sił temu przeciwdziałać, sprowadzane bywa do roli kozła ofiarnego, na którym członkowie grupy poprzez dokuczanie wyładowują swoje napięcie.

Obserwuj swoje dziecko, uważny rodzic szybko zauważy zmiany w zachowaniu

Dzieci dręczone w szkole nie zawsze informują rodziców, gdy tylko wystąpi problem. Często cierpią w milczeniu, nie chcąc sprawić zawodu, wyjść “na mięczaka”, który żali się mamie i tacie. Niestety, dziecko nawet jeśli nie jest samo zbyt wylewne, zaczyna z czasem zachowywać się inaczej niż zawsze, co powinno zwrócić uwagę rodziców.

Dziecko niechętnie zbiera się do szkoły. Choć wcześniej nie było z tym problemów, tym razem robi wszystko by się spóźnić, a jeszcze lepiej zostać w domu. I tak wymyśla kolejne argumenty, począwszy od “zaginionego” w szafie plecaka, pobrudzonych śniadaniem spodni czy butem, którego nie może znaleźć. Gdy takie starania dziecka pojawiają się coraz częściej, to powinien być jasny sygnał dla rodzica, że coś musi się dziać, skoro dziecko zapiera się rękoma i nogami, byle tylko zostać w domu.

Pojawiają się objawy psychosomatyczne. Z początku można uwierzyć, że dziecko dopada choroba. Może się ono skarżyć na ból głowy, brzucha, może nawet wymiotować, więc rodzice dla jego bezpieczeństwa i swojego spokoju zostawiają pociechę w domu. Jeśli po kilku takich zdarzeniach i wizycie u specjalisty, lekarz nie stwierdza zachorowania, powinna zapalić się lampka ostrzegawcza w głowie rodzica. Okazuje się często że to dziecięce “chorowanie” wcale nie wynika z przeziębienia czy zatrucia pokarmowego, tylko ze stresu jaki  przeżywa w szkole. Nie chcąc po raz kolejny wystawiać się na przykre działania ze strony dręczących go kolegów czy koleżanek, woli zostać w domu, by uniknąć konfrontacji.

Zmiana w zwyczajnym zachowaniu. To kolejny symptom, który od razu budzi niepokój rodziców, gdy nagle żywiołowe dziecko zmienia swoje zachowanie, staje się przygaszone, niepewne, zestresowane oraz niechętnie podejmuje temat szkoły przy okazji zwyczajnych pytań rodziców. Jeśli dziecko jest spokojne z natury, być może najpierw zauważona zostanie zmiana apetytu, lub sygnały typu obgryzania paznokci czy mniej spokojny sen. Niezależnie od typu charakteru jakim zostało obdarzone dziecko, uważny rodzic zawsze wyłapie subtelne zmiany w jego zachowaniu.

Nie ma ochoty na spotkania towarzyskie. Unikanie towarzystwa osób z klasy czy grupy rówieśniczej, która w szkole funkcjonuje, może świadczyć o tym że dziecko czuje się w ich towarzystwie co najmniej niekomfortowo. Jeśli w jakiś sposób doświadcza dokuczania ze strony rówieśników, będzie wolał unikać ich obecności, by nie narażać się na dodatkowe przykrości poza tym, co spotyka go w szkole.

Ważna jest mądra reakcja

Te sygnały powinny zaniepokoić ciebie rodzicu. Naucz się rozpoznawać pierwsze symptomy dokuczania dziecku

Fot. Materiały prasowe

Gdy rodzice zareagują na pierwsze symptomy, które wskazują na kłopoty z dręczeniem dziecka przez innego ucznia bądź grupę, mają szansę szybko i mądrze rozwiązać nieprzyjemną dla dziecka sytuację. Do dyspozycji jest nie tylko rozmowa z wychowawcą klasy, ale i wsparcie pedagoga szkolnego, dyrektora szkoły, i innych instytucji nadzorujących szkołę. Łatwiej będzie przeciwdziałać problemom na przyszłość rozmawiając z dzieckiem, a także samodzielnie poznając temat i zagrożenia płynące z dręczenia. Jeśli chcesz wiedzieć jeszcze więcej, zwróć uwagę na Kampanię społeczną Cartoon Network „Bądź kumplem, nie dokuczaj”, której patronuje portal ohme.pl. Tego typu działania są niezwykle potrzebne,  ponieważ zwiększają świadomość problemu dokuczania, jaki występuje w szkołach.

W ramach kampanii społecznej, uruchomiona została strona internetowaBadzKumplem.CartoonNetwork.pl, na której znajdziecie porady przygotowane specjalnie dla Was  i Waszych pociech przez Małgosię Ohme, ekspertkę kampanii. Nauczyciele natomiast będą mogli pobrać materiały i wskazówki dotyczące  radzenia sobie z dokuczaniem w szkołach oraz scenariusze lekcji dla klas I-III i IV-VI.

W akcję włączyła się również Fundacja Dzieci Niczyje, która zachęca do kontaktu z konsultantami bezpłatnego Telefonu Zaufania dla Dzieci i Młodzieży 116 111, a dorosłych z ich otoczenia – do dzwonienia pod numer 800 100 100 (Telefon dla Rodziców i Nauczycieli w sprawie Bezpieczeństwa Dzieci). W trakcie trwania kampanii organizowanej przez Cartoon Network, każdy będzie mógł  anonimowo uzyskać fachową pomoc. Telefon 116 111 jest czynny codziennie od godz. 12 do godz. 22, pomoc online dostępna jest całą dobę na www.116111.pl/napisz

 


Psychologia

Bądź mądrym nauczycielem, współpracuj z podopiecznymi i naucz ich jak być dobrymi kumplami!

Bądź kumplem, nie dokuczaj!
Bądź kumplem, nie dokuczaj!
26 kwietnia 2016
nauczyciel
Fot. Pixabay / chezbeate / CC0 Public Domain
 

Praca w zawodzie nauczyciela jest zajęciem tak samo wymagającym jak satysfakcjonującym. W relacjach nauczyciel – uczeń nie chodzi jedynie o wyłożenie tematu i sprawdzenie poziomu wiedzy, ale o wymianę poglądów, pokazywanie postaw i wartości, w specyficznej grupie rówieśniczej jaką są uczniowie w klasie.

Nauczyciel nie tylko uczy ale i tłumaczy zasady współżycia społecznego, własną postawą pokazuje czym jest szacunek, nakreślając jednocześnie funkcjonowanie grupy według jasnych zasad. Nauczyciele – nie tylko wychowawcy – poza budowaniem zaufania powinni być uważni na sygnały płynące ze strony uczniów. Nie zawsze udaje się zbudować grupę uczniowską, która opiera się na koleżeństwie i chęci niesienia pomocy. Czasem zdarza się, że we względnie zgranej klasie przytrafiają się przypadki odrzucenia jednostki przez grupę, a nawet dokuczania i innych, niewłaściwych zachowań ze strony silniejszych.

Jeśli zauważysz, że któryś z Twoich uczniów boryka się z problemem dokuczania ze strony rówieśników, podejmij działanie które doprowadzi do załagodzenia sytuacji. Postępując zgodnie ze wskazówkami opracowanymi przez ekspertów z  Instytutu Badań Edukacyjnych, w ramach kampanii Cartoon Network „Bądź kumplem nie dokuczaj”,  łatwiej będzie skutecznie powstrzymać niepożądane zachowania między uczniami, oraz zapobiegać ich wystąpieniu w przyszłości.

Oto schemat 6 kroków ułatwiających rozwiązywanie problemów wychowawczych:

Krok 1. Zadbaj o dobrą komunikację z rodzicami uczniów

Nauczyciele i rodzice powinni tworzyć jeden front, działający zgodnie w trosce o podopiecznych. Jeśli nauczyciel wyjdzie z inicjatywą do rodzica nie tylko przy okazji wywiadówek, jest szansa nawiązania obopólnego zrozumienia, które wpłynie na bliższą współpracę. Zachęć  rodziców do zaangażowania w szkolne życie ucznia i doceń wykazane przez nich zaangażowanie.

To możesz zrobić by rodzice chętniej nawiązali z Tobą współpracę:

  • Zaproś rodziców na zebranie, zadbaj o udział mniej aktywnych rodziców
  • Zaplanuj odpowiednią ilość czasu, przebieg spotkania i przygotuj materiały do rozdania,
  • Zadbaj o aranżację sali, postaraj się o mały poczęstunek, dobrą atmosferę
  • Zaplanuj harmonogram spotkań indywidualnych z rodzicami po zebraniu,
  • Rozważ udział uczniów w indywidualnych spotkaniach z rodzicami,
  • Po zebraniu pytaj o opinie rodziców na temat formuły spotkania.

Poza bezpośrednimi spotkaniami możesz korzystać z innych form komunikacji na linii nauczyciel – rodzic: e-maile, czaty, tablica ogłoszeń w szkole, dzienniczek ucznia/zeszyt uwag, dziennik elektroniczny, rozmowy telefoniczne, SMS-y a także rozmowa podczas uroczystości okolicznościowych.

Krok 2. Zbuduj dobre relacje z uczniem

Aby wypracować porozumienie z klasą i budować prawidłowe relacje z uczniami, nauczyciel powinien odpowiedzieć sobie na poniższe pytania:

Co wpływa negatywnie na atmosferę w klasie? Być może nadmierna ilość obowiązków i zadań nakładanych na uczniów, powoduje ich zmęczenie i frustrację. Warto przyjrzeć się także własnej reakcji na niepożądane zachowania w klasie, czy jest adekwatna do zaistniałej sytuacji?

Czego uczniowie oczekują od nauczycieli? Łatwiej współpracuje się z uczniami i rozwiązuje konflikty, gdy w klasie panuje atmosfera wzajemnego poszanowania. Uczniowie także mają oczekiwania względem nauczycieli, które dobrze jest wziąć pod uwagę: empatia, umiejętność rozładowania napiętej atmosfery w klasie, szczerość i otwartość w rozmowach na temat problemów dzieci, a także chęć rozmowy na tematy inne niż jedynie związane z wykładanym tematem.

Jaki powinien być dobry wychowawca? Powinien wykazywać się cechami przyjaciela, obrońcy i psychologa w  jednej osobie. Dobry wychowawca prowadzi konstruktywny dialog z uczniami – słucha i rozmawia o ich problemach, powstrzymuje się od pochopnych sądów. Interesuje się nie tylko szkolnymi sprawami swoich wychowanków, ale także jest gotowy wsłuchać się w ich problemy rodzinne czy te dotyczące trudnych kontaktów z rówieśnikami.

Jak zadbać o odpowiednią atmosferę podczas lekcji? Panuj nad hałasem i chaosem bez wprowadzania nadmiernego rygoru. Utrzymuj autorytet w klasie poprzez konsekwencję w działaniach. Wykładając temat wprowadź ciekawą narrację, pobudź kreatywność uczniów, mobilizuj do myślenia. Podczas lekcji stosuj pomoce dydaktyczne, wprowadź spotkania z ekspertami w swoich dziedzinach, nie ograniczaj się do dyktowania uczniom notatek do zeszytu. Wyjaśniaj niezrozumiałe fragmenty lekcji poprzez rzeczowe i spokojne odpowiedzi na pytania uczniów.

Fot. Materiały prasowe

Fot. Materiały prasowe

 

Fot. Materiały prasowe

Fot. Materiały prasowe

 

Fot. Materiały prasowe

Fot. Materiały prasowe

 

Krok 3: Pamiętaj, że dyżur podczas przerwy międzylekcyjnej to duża odpowiedzialność

Nie  stój w jednym miejscu, aktywnie prowadź swój dyżur pamiętając, że najczęściej dochodzi do dokuczania w szatni i łazience podczas przerwy międzylekcyjnej i zajęć wychowania fizycznego.

Krok 4: Porozmawiaj o problemie z innymi nauczycielami

Warto wymieniać w pokoju nauczycielskim i na potkaniach grup roboczych informacje dotyczące zachowania uczniów względem siebie. Może się zdarzyć że nie wszyscy nauczyciele są świadomi skali występującego zjawiska, a naświetlenie występujących negatywnych zachowań typu obgadywanie, wyzywanie, obrażanie rówieśników, krzyczenie, ośmieszanie, poniżanie, ściąganie ubrań, naruszanie nietykalności cielesnej oraz dokuczanie materialne, elektroniczne i fizyczne, uświadomi konieczność walki z niepożądanym zjawiskiem.

Krok 5. Buduj autorytet i uważaj na negatywne zachowania uczniów wobec nauczycieli

Zdarza się również, że niewłaściwe zachowanie uczniów kierowane jest w stosunku do nauczycieli. Należy temu przeciwdziałać i nie dopuszczać do ignorowania wykonywania poleceń przez ucznia, komentowania działań nauczyciela lub używania wulgarnych słów w jego obecności, podnoszenia głosu przez ucznia w stosunku do nauczyciela lub wyzywanie nauczyciela lub zwracanie się do niego w obraźliwy sposób. Brak odpowiedniej reakcji na podobne zachowania będzie skutkowało ich nasileniem lub podjęciem przez pozostałe osoby w klasie, w poczuciu bezkarności i braku konsekwencji.

Krok 6: Reaguj i walcz z problemem dokuczania na co dzień

Jeśli w Twojej klasie występuje problem dokuczania słabszym uczniom, podejmij natychmiastowe i zdecydowane działania:

  • Zadbaj o większe zaangażowanie rodziców w życie szkoły, regularnie kontaktuj się z rodzicami,
  • Nie ignoruj negatywnych zachowań wśród uczniów – wprowadź jasne zasady postępowania w przypadku dokuczania innym,
  • Nad problemem dokuczania pracuj z całą klasą, nie tylko z ofiarą, czy sprawcą przemocy – kluczowa jest rola świadków dokuczania,
  • Uwzględnij możliwość stosowania odpowiednich kar,
  • Zadbaj o efektywną współpracę z pedagogiem lub psychologiem szkolnym,
  • Nie walcz z problemem na własną rękę – postaraj się o dobry przepływ informacji w gronie pedagogicznym oraz wymianę opinii z innymi nauczycielami ze szkoły,
  • Zadbaj o większe wsparcie ze strony dyrektora szkoły,
  • Pozyskaj gotowe materiały profilaktyczne do prezentacji uczniom, np. filmy, prezentacje,
  • Zaplanuj przeprowadzenie zajęć warsztatowych lub ćwiczeń propagujących koleżeńskie postawy wśród uczniów,
  • Skontaktuj się z ekspertami poza szkołą – nie bój się poprosić o wsparcie poradni psychologiczno-pedagogicznej, policji, straży miejskiej, kuratora,
  • Zadbaj o lepszy dostęp do literatury fachowej, wartościowych publikacji lub zasobów internetowych. 

Pamiętaj również o fachowym wsparciu poza szkołą

W ramach kampanii uruchomiona została strona internetowa BadzKumplem.CartoonNetwork.pl, na której znajdują się eksperckie materiały na temat radzenia sobie z dokuczaniem stworzone przez Cartoon Network wspólnie z partnerami: wskazówki dla nauczycieli, w tym  scenariusze lekcji dla klas szkół podstawowych I-III i IV-VI, porady dla rodziców oraz dla dzieci.

 

Na dzieci, które doświadczają dokuczania czeka pomoc ze strony Fundacja Dzieci Niczyje, która zachęca do kontaktu z konsultantami bezpłatnego Telefonu Zaufania dla Dzieci i Młodzieży 116 111, a dorosłych z ich otoczenia – do dzwonienia pod numer 800 100 100, czyli do Telefonu dla Rodziców i Nauczycieli w sprawie Bezpieczeństwa Dzieci.


Psychologia

Chcesz by twoje dziecko było dobrym przyjacielem? 10 rzeczy, które musisz mu przekazać

Bądź kumplem, nie dokuczaj!
Bądź kumplem, nie dokuczaj!
17 marca 2016
Chcesz by twoje dziecko było dobrym przyjacielem? 10 rzeczy, które musisz mu przekazać
Fot. Pixabay / Unsplash / CC0 Public Domain

Wszystkie dzieci cenią sobie dobre relacje z rówieśnikami. Również rodzice są zadowoleni, gdy ich pociechy mają z kim poszaleć na podwórku czy pożyczyć zeszyty po długiej nieobecności w szkole. Dobre kontakty z grupą kolegów i koleżanek wspomagają prawidłowy rozwój społeczny oraz osobisty każdego dziecka. Nie zawsze jednak ten proces przebiega bezproblemowo.

Bywa, że w otoczeniu  dzieci znajduje się osoba, która rożni się od ogółu wyglądem, pochodzeniem czy zachowaniem. Ktoś, kogo traktują z dystansem, a czasem nawet okazują względem tej osoby  negatywne emocje. Rolą rodzica jest tłumaczenie dziecku potencjalnych zagrożeń wynikających z tego typu zachowań społecznych, a przede wszystkim uświadamianie mu, że swoim postępowaniem może krzywdzić innych. Nie warto dokuczać kolegom i koleżankom,  lepiej jest być przyjacielskim i otwartym na otoczenie.

Dokuczyć potrafią już dzieci w szkole podstawowej

To dość zaskakująca informacja, jeśli weźmie się pod uwagę powszechnie utarty pogląd, że takie zachowanie to domena gimnazjalistów.

Eksperci Instytutu Badań Edukacyjnych postanowili zbadać skalę zjawiska, przeprowadzając badania wśród ponad 10 000 uczniów z 200 szkół. Wyniki badań, opracowane na potrzeby kampanii Cartoon Network „Bądź kumplem, nie dokuczaj”, są niepokojące – już co drugi uczeń szkoły podstawowej regularnie doświadcza dokuczania ze strony innych dzieci. Aż 54 procent dzieci w szkołach podstawowych deklaruje, że przynajmniej raz w miesiącu doświadcza jakiejś formy dokuczania ze strony swoich kolegów i koleżanek – kto się wypowiada?

Jak rozumiemy krzywdzące zachowanie?

Według badań Instytutu Badań Edukacyjnych, najwięcej uczniów doświadcza obgadywania i nastawiania klasy przeciwko nim. O tego typu doświadczeniach opowiada aż 54 proc. dzieci ze szkół podstawowych. Połowa uczniów spotyka się z wyzywaniem, obrażaniem i krzykiem ze strony koleżanek i kolegów ze szkoły. Z kolei 42 proc. uczniów przyznaje, że doświadczyło  ośmieszania, wyzywania i poniżania, a także agresji elektronicznej.

Czy można temu przeciwdziałać?

Można, a nawet trzeba! Warto już od małego pokazywać swoim dzieciom, w jaki sposób odnosić się do innych ludzi. Wasze pociechy będą się kierować przede wszystkim tym, co zobaczą w swoim domu rodzinnym. Pamiętajcie także, że zachowanie młodego człowieka jest kształtowane w dużej mierze w wyniku wpływu grupy rówieśniczej. Rozmawiajcie więc często ze swoimi dziećmi, aby pomóc im zrozumieć, jak żyć w zgodzie ze sobą i innymi. Uświadamiajcie im, że nie warto krzywdzić kolegów i koleżanek. 

Fot. Materiały prasowe

Fot. Materiały prasowe

Jeśli chcesz wiedzieć jeszcze więcej, zwróć uwagę na Kampanię społeczną Cartoon Network „Bądź kumplem, nie dokuczaj”, której patronuje portal ohme.pl. Tego typu działania są niezwykle potrzebne,  ponieważ zwiększają świadomość problemu dokuczania, jaki występuje w szkołach.

W ramach kampanii społecznej, uruchomiona została strona internetowa BadzKumplem.CartoonNetwork.pl, na której znajdziecie porady przygotowane specjalnie dla Was  i Waszych pociech przez Małgosię Ohme, ekspertkę kampanii. Nauczyciele natomiast będą mogli pobrać materiały i wskazówki dotyczące  radzenia sobie z dokuczaniem w szkołach oraz scenariusze lekcji dla klas I-III i IV-VI.

W akcję włączyła się również Fundacja Dzieci Niczyje, która zachęca do kontaktu z konsultantami bezpłatnego Telefonu Zaufania dla Dzieci i Młodzieży 116 111, a dorosłych z ich otoczenia – do dzwonienia pod numer 800 100 100 (Telefon dla Rodziców i Nauczycieli w sprawie Bezpieczeństwa Dzieci). W trakcie trwania kampanii organizowanej przez Cartoon Network, każdy będzie mógł  anonimowo uzyskać fachową pomoc. Telefon 116 111 jest czynny codziennie od godz. 12 do godz. 22, pomoc online dostępna jest całą dobę na www.116111.pl/napisz

Oto 10 rzeczy, które warto przekazać swojemu dziecku:

  1. Dobry przykład to podstawa. Pokaż dziecku, że szacunek w relacjach z innymi jest czymś naturalnym. W kontaktach ze swoim dzieckiem, jak i innymi osobami, wyrażaj się z szacunkiem, a stanie się to dla niego oczywistą postawą.
  2. Nie dokuczaj. Wyjaśniaj mu, że przezywanie, krzyczenie czy popychanie innych dzieci nie sprawi, że rówieśnicy będą je bardziej szanować czy podziwiać. A jeśli sami zachowujecie się w ten sposób w stosunku do dziecka, ono to zapamięta. Im bardziej będzie ranione, tym większe szanse, że będzie tak traktowało innych.
  3. Każdy ma swoją wartość. Zacznij od pokazania dziecku, jak wiele ono jest warte. To ważne, ponieważ niepewne swojej wartości dzieci stają się później dorosłymi krytykami. Pewne siebie dzieciaki nie mają potrzeby dręczyć innych. Dziecko, które rozumie, że każdy ma swoją wartość, będzie szanowało siebie i innych, nie podda się również tak łatwo złym wpływom.
  4. Warto słuchać. Dziecko, które jest wysłuchiwane, samo potrafi słuchać i jest bardziej otwarte na innych. Łatwiej mu komunikować się w grupie, rozumieć rówieśników, a także zażegnywać potencjalne konflikty.
  5. Rozmawiaj z innymi. To działa podobnie jak ze słuchaniem, ułatwia porozumienie, pomaga rozwiązywać konflikty a także unikać ich, gdy atmosfera staje się napięta.
  6. Buduj zaufanie. Gdy będzie się działo coś niepokojącego, zarówno u dziecka jak i w jego otoczeniu, istnieje większa szansa, że problem nie zostanie zamieciony pod dywan, tylko pozytywnie rozwiązany. Naucz dziecko, że rozmawianie o problemach, które pojawiają się w klasie czy grupie, to nie donosicielstwo, ale wyraz troski o dobre samopoczucie i bezpieczeństwo kolegów oraz koleżanek.
  7. Nie można wierzyć we wszystko, co mówią inni. Niestety, dzieciaki powtarzają usłyszane przez siebie plotki, często je ubarwiając. Naucz dziecko, że nie powinno wierzyć we wszystko, co słyszy, a jeśli ma wątpliwości odnośnie jakiejś informacji,  nie powinno jej powtarzać.
  8. Bądź pomocny.  Dobre uczynki pomagają kształtować pozytywne relacje. Zwykłe pożyczenie ołówka może sprawić, że komuś poprawi się humor.
  9. Nie zamykaj się na innych. Otwarcie się na innych daje możliwość poznania wartościowych osób, które często mogą się skrywać pod maską cichej, szarej myszki, nie  zabierając głosu w grupie na co dzień. Zachęć dziecko do zapraszania kolegów do domu, niech nawiązuje kontakty.
  10. Akceptuj cudze wybory. Niech dziecko ma wpływ na podejmowane w domu decyzje, wtedy łatwiej przyjdzie mu zrozumieć, jak ważne są wybory dokonywane przez innych i powstrzymywanie się od krytyki.

Obejrzyj film