Psychologia

„Nikt nie chce umierać, ale czasem ból psychiczny jest nie do zniesienia”

Katarzyna Troszczyńska
Katarzyna Troszczyńska
10 września 2021
fot. FotoDuets/iStock
 

O ile 80 procent samobójstw popełniają mężczyźni, to w przypadku prób jest dokładnie odwrotnie – 80 prób podejmują kobiety. W suicydologii mówimy, że próba samobójcza jest zupełnie innym zjawiskiem niż samobójstwo. Próba samobójcza to wołanie o pomoc. Jak pani złamie nogę, widać wizualnie, że to panią boli. Od razu sąsiad pomoże wejść po schodach, ale w momencie, kiedy doświadczamy długiego i trudnego bólu psychicznego, tego po prostu nie widać. Nasi bliscy często mogą tego nie zauważyć, albo bagatelizować. Osoby, które są skrajnie wyczerpane bólem, które już nie dają rady, próbują zamanifestować, krzyknąć “potrzebuję waszego wsparcia, potrzebuje pomocy, nie daję sobie już rady!” Należy zatem zwrócić uwagę, że próba samobójcza to jednak akt komunikacji – mówi dr Halszka Witkowska, suicydolog, inicjatorka i koordynatorka akcji społecznej „Życie warte jest rozmowy”

Wie Pani, ile osób dziennie popełnia samobójstwo?

Nie mam pojęcia

Każdego dnia zabija się 15 osób. To daje około 5 tysięcy osób rocznie. Na każde samobójstwo przypada od 10 do 15 prób samobójczych, w przypadku dorosłych, i około 100 prób w przypadku dzieci i młodzieży.

Dlaczego tak mało o tym mówimy?

Bo to jest temat tabu. Mamy kampanie związane profilaktyką raka piersi, nieprowadzenia auta pod wpływem alkoholu i wiele innych, o samobójstwie nie mówimy. A przecież problem nie dotyczy tylko osób w depresji, ale też rodzin i przyjaciół, które zostają.
Na każde samobójstwo przypada 20 cierpiących bliskich i to jest inna żałoba niż ta, która następuje po śmierci naturalnej. Wiąże się z ogromnym poczuciem winy, lękiem. Rodzina czuje się też stygmatyzowana.

Rodzina samobójcy wydaje nam się naznaczona śmiercią?

Panuje stereotyp, że samobójca chce odebrać sobie życie za wszelką cenę i nie ma szansy żeby zmienił zdanie, to jest nieprawda. Do samego końca walczy pociąg do śmierci z wolą życia. Gdy rozmawia się z osobami po próbach samobójczych, one mówią o wewnętrznej walce do ostatniego momentu. Oni nie chcą umierać, ale ból psychiczny jest zbyt silny. Warto też wspomnieć, że myśli samobójcze są jak temperatura, narastają.

W momencie kulminacyjnym są tak natarczywe, gorączkowe, że trudno je opanować, ale jeśli znajdzie się ktoś, kto złapie nas za rękę, porozmawia z nami, one opadają. Nie znaczy, że już się nie pojawią, ale wtedy do kolejnego piku mamy czas, możemy pomóc komuś trafić do terapeuty, do fundacji, nawet do lekarza.

A przekonanie, że ktoś kto chce się naprawdę zabić, nigdy nie będzie o tym mówił?

To też mit i do tego szkodliwy. Człowiek w kryzysie wysyła sygnały, one nie muszą być dosłowne. Ale, na przykład, rzuca takie zdania: „A może będzie wam beze mnie lepiej?”, „Na następne święta już się nie zobaczymy”. Sygnały mogą być też subtelniejsze, ktoś mówi, że nie widzi w niczym sensu, nie chce mu się, nie wytrzyma. Takie słowa mogą też się pojawiać po alkoholu. Bliscy je bagatelizują. Tymczasem nawet jeśli w komunikacji pojawia nie taki sposób na rozwiązanie problemu, to już powinna zapalić się nam czerwona lampka.

A ci którzy nie mówią? Na waszej stronie można posłuchać rozmów z osobami, które próbowały się zabić. Łukasz, dziś właściciel firmy, szczęśliwy ojciec, mąż trzy razy chciał popełnić samobójstwo. O dwóch pierwszych próbach nikt się nie dowiedział.

Są wyraźne sygnały świadczące, że w życiu człowieka jest źle. Osoba towarzyska zaczyna się izolować, nie odbierać telefonów, odmawiać wyjść. Ktoś nagle się zaniedbuje, nie dba o higienę, wygląd, nie przejmuje się w co jest ubrany. Musimy słuchać i patrzeć.

Rodzina Łukasza nie zauważyła. Ojciec się zapił, wychowywała go babcia, która pod opieką miała też rodzeństwo. Może to skrajny przypadek. Ale czy łatwiej nie jest nie zauważyć?

Niektórym na pewno tak. Bo na rozmowę z kimś trzeba mieć czas, nie można spytać sąsiadki czy koleżanki na stacji benzynowej, czy w sklepie, czego potrzebuje. Ludzie potrzebują czasu, żeby się otworzyć. Bagatelizujemy to, stąd też nasze działania, żeby to zmienić.

Jesteśmy samotni?

W kryzysach psychicznych? Bardzo.

Czy to nie jest trochę wina modnego trendu, żeby odcinać się od toksycznych ludzi? A człowiek cierpiący może też być dla niektórych toksyczny?

Osoba w kryzysie to jest zupełnie co innego niż toksyczna relacja. Ona cierpi, nie potrafi sobie poradzić, ale nie chce obciążać tym innych ludzi. To jest jak bycie w ciemnym labiryncie z zawiązanymi oczami i rękami. Dałaby Pani radę? Nie, potrzebowałaby pani kogoś, kto panią poprowadzi. Albo odwiąże ręce, zdejmie opaskę z oczu. Jeśli powiemy: “możesz zawsze do mnie zadzwonić w trudnej sytuacji”, to nie narażamy się na codzienne telefony.

A jeśli wyobrazimy sobie, że ktoś kto ma intensywne myśli samobójcze i jednak chwyci telefon, zadzwoni do nas i porozmawiamy z nim te 15 minut, a gorączka minie, to już zrobiliśmy mnóstwo. To nie znaczy, że kogoś wyleczymy i już nigdy nie pomyśli o odebraniu sobie życia, ale jest bardzo duża szansa, że za jakiś czas będzie mu łatwiej udać się do terapeuty, będziemy mogli mu towarzyszyć, jest szansa po prostu dla tej osoby i niewiele trzeba, żeby mu ją dać.

Wróćmy jeszcze do tej samobójczej gorączki. Co to jest?

Camus pisał, że “samobójstwo to czyn, który dojrzewa w cichości serca”. Są osoby, które mają po kilkanaście lat myśli samobójcze, ale termin “gorączka samobójcza” to jest taki moment, kiedy te myśli przejmują nad nami kontrolę i bardzo się intensyfikują. To jest sinusoida. Ktoś, kto ma myśli samobójcze może dobrze funkcjonować w ciągu dnia. Przychodzi piątek, godzina 22:00 i te myśli zaczynają się silnie intensyfikować. Czas płynie inaczej. Weekend mija jakby to były dwa miesiące. Myśli skupiają się tylko wokół planu samobójczego. Zaczynają się ideacje samobójcze, czyli wyobrażamy sobie, jak byśmy to zrobili. To jest najbardziej niebezpieczny moment. Ten, w którym zaczynamy to planować. Jeżeli ktoś z naszego otoczenia zgłasza, że oprócz myśli samobójczych ma także plany, zastanawiał się nad tym jak to zrobić to już powinien być dla nas gigantyczny alarm. To znaczy, że ta osoba faktycznie, racjonalnie bierze to pod uwagę.

Andrzej Gawliński, kryminalistyk i suicydolog przeprowadził badania, z których wynikało, że ludzie często szukają wsparcia w internecie, wsparcia do tego, aby odebrać sobie życie.

Tym właśnie zajmuje się cybersuicydologia, czyli nowymi zachowaniami samobójczymi, które rozwinęły się wraz z nową technologią – samobójstwami online, paktami samobójczymi. Niestety zdarzają się także tzw. “nawoływacze do śmierci”, czyli osoby, które wchodzą na fora wsparcia dla osób z myślami samobójczymi i podpowiadają metody lub namawiają.

Za namowę do samobójstwa jest paragraf.

Zgadza się, art. 151 kodeksu karnego mówi o namowie lub podżeganiu do samobójstwa. Natomiast te sprawy są trudne do wyjaśnienia i prokuratura często umarza te postępowania. Natomiast bardzo ciekawym zjawiskiem jest to, że w internecie pojawiają się tzw. “e-pożegnania”, czyli listy pożegnalne. Do tej pory, jeśli ktoś zostawił taki list, to znajdowaliśmy go dopiero po śmierci tej osoby. W tym momencie, wiadomo, że kiedy ktoś publikuje takie e-pożegnanie, jest jeszcze z nami. Piosenkarka Sinéad O’Connor zostawiła aki list przed podjęciem swojej próby. Na całym świecie się pojawiają takie teksty. Od gwiazd popu po osoby nierozpoznawalne medialnie. Zmienia się w tym przypadku sytuacja komunikacyna. Ktoś kto zostawia taki list w przestrzeni internetu daje tym samym szanse na to by go uratować. Szerzej opisuje to w mojej książce, która ukazała się w tym roku „Samobójstwo w kulturze dzisiejszej. List pożegnalny jako gatunek wypowiedzi i fakt kulturowy”.

Podobnie, kiedyś pakty samobójcze były zawierane pomiędzy bardzo bliskimi osobami: kochankami, rodzeństwem, małżeństwem, a w tej chwili te pakty są zawierane przez internet przez obce osoby, które się spotykają na forum internetowym czy jakiejś grupie i mogą razem planować odebranie sobie życia. Niestety coraz częściej dochodzi do takich tragedii. Dlatego tak ważne jest odpowiedzialne monitorowanie grup i różnego rodzaju forum internetowych dotyczących samobójstwa.

Co pojawia się w listach pożegnalnych?

Nam się wydaje, że to są niezwykłe teksty, że znajdziemy tam piękne przemyślenia, wiersze, poezję. Pamiętamy listy Jesienina, Cobaina, czy Stachury, a to nie ma nic wspólnego z listami, które zostawiają zwykli ludzie w ogromnym bólu, cierpieniu i wstydzie, nie mający często wiele wspólnego z pisaniem. Te listy bardzo często zaczynają i kończą się od słowa “przepraszam”. “Przepraszam, że przyniosłem wstyd.” “Przepraszam za to, co zrobiłem.” “Wybaczcie mi.” Jest tam gigantyczny ból, osamotnienie. Pojawiają się
zwroty dotyczące zmęczenia, wyczerpania akumulatorów, braku poczucia sensu, ale też braku wyobrażeń dotyczących tego, co może się dobrego stać w kolejnym dniu. Co ciekawe, często pojawia się sformułowanie: “wiem, że”. „Wiem, że mnie nie kochasz. „Wiem, że będzie wam beze mnie lepiej.” Czyli osoba, która chce odebrać sobie życie, przez to, że pojęła już tę decyzję ostateczną, poprzez bliskość ze śmiercią, ma już zupełnie inne podejście do życia. Stawia siebie wyżej jako takiego narratora wszechwiedzącego. To co ważne w tych listach to że one są bardzo różne. Czasem zawierają tylko jedno słowo: “przepraszam”. Czasem jest to 30 stron zapisanych w zeszycie. Bywają po prostu pragmatyczne. Ludzie piszą, gdzie chcą być pochowani, w jakim ubraniu, komu należy zwrócić długi, za co rozliczyć, jaki jest numer konta bankowego.

Niesłychana jest właśnie pragmatyka tych zapisów. Myślę, że ważne jest, że jednak niewiele osób zostawia te listy to jest od 12 do 30 proc. W swojej książce stawiam tezę, że zapis jest dowodem na to, że osoby nie zerwały relacji ze światem, z drugim człowiekiem, że wierzą jeszcze w język i postanawiają coś po sobie zostawić. Jest to forma jednostronnego, ale jednak kontaktu. Natomiast ci, którzy odchodzą bez pożegnania, stracili wiarę w relacje międzyludzkie. Choć zdarza się też, że zostawienie po sobie tekstu w tak trudnej chwili, przerasta ich. To niezwykle trudne, zwłaszcza wtedy kiedy mamy świadomość ostateczności tego zapisu. Samobójstwo wiąże się z ogromną samotnością.

 

Wróćmy do naszego bagatelizowania. Ktoś mówi, że nie daje rady, a my myślimy: “Przesada”?

W naszej kulturze mamy ogromną skłonność do oceniania czyichś problemów. Pani opowie o kłopotach rodzinnych, ja rzucę: “Proszę się nie przejmować, inni mają gorzej, to nie są problemy”. Szczególnie bagatelizujemy problemy młodych ludzi. Zapominamy o tym, że każdy z nas ma inny bagaż energetyczny w środku, inaczej naładowane akumulatory i to, że my jesteśmy w stanie poradzić sobie z jakąś sytuacją, nie znaczy, że dla kogoś innego, nie będzie za trudna. Druga rzecz, która przychodzi nam bardzo łatwo, to takie pocieszanie: “jutro będzie lepiej”. Ale to są puste słowa, frazesy, z nich nich nie wynika. A wystarczyłoby użyć prostych słów: “Jak mogę ci pomóc? Co mogę dla ciebie zrobić”.

Czasami boimy się, że ta druga osoba “uwiesi się na nas”, mówiąc metaforycznie, będzie dla nas “obciążeniem”. Ale tak nie jest. Trudno przychodzi nam także tak zwana bierna pomoc, która okazuje się bezcenna np. w sytuacji żałoby. Nie ma idealnych słów, żeby pocieszyć kogoś kto stracił bliską osobę w wyniku samobójstwa. Jednak wtedy samo bycie z tą osobą jest ogromnie cenne.

Czy często zdarzają się samobójstwa dokonane pod wpływem alkoholu?

Na pewno alkohol rozluźnia, ale też powoduje, że zwęża nam się granica między odwagą a ryzykiem. Alkohol nie jest dobrym pomysłem w momencie, kiedy ktoś ma depresję, kiedy ma myśli rezygnacyjne, ponieważ to negatywne myślenie, ciężkie wspomnienia, urazy wracają ze wzmocnioną siłą. Tu dosyć istotną, a nieoczywistą kwestią jest to, że osoba, która jest w stanie presuicydalnym (jest to określenie ukute przez Erwina Ringela), ma zupełnie inne podejście do bliskich. Już o tym trochę wspominałam.

Osoba, która myśli o samobójstwie bardzo często myśli, że jest dla swoich bliskich ciężarem. Czytałam nieraz listy pożegnalne rodziców do swoich dzieci, w których pojawiały się sformułowania, że “byłem/byłam okropnym/okropną tatą/mamą. Teraz będzie ci beze mnie lepiej.” To nie znaczy, że te osoby nie kochały swoich dzieci. To jest charakterystyczne dla stanu presuicydalnego. Wydaje nam się, że całe zło, które jest w świecie, jest z naszego powodu. Faktycznie wtedy zaczynamy ograniczać relacje. Zaczynamy zastanawiać się czy tym bliskim nie będzie bez nas lepiej. Bardzo ciekawie o tym pisze Justyna Ziółkowska w swojej książce “Samobójstwo. Analiza narracji osób po próbach samobójczych.” Zrobiła badania na oddziale toksykologii, w których rozmawiała z osobami po próbach samobójczych. W tych rozmowach osoby mówiły, że przed dokonaniem próby myślały, że rodzinie będzie lepiej bez nich, a po próbie samobójczej pierwsze co mówili to: “jak ja mogłem zrobić to mojej rodzinie?” Zupełnie zmienia się perspektywa. To zawężone myślenie jest bardzo specyficznym stanem. Coś, co wcześniej nie przyszłoby nam do głowy, zaczyna przybierać monstrualne kształty.

Mężczyźni zabijają się częściej?

Tak. Na 15 samobójstw popełnionych każdego dnia w Polsce, 12 to mężczyźni.

Dlaczego?

Myślę, że to dlatego, że “mężczyźnie nie wypada mówić o emocjach, o uczuciach, nie wypada się popłakać”, mężczyźni dużo rzadziej sięgają po pomoc, wstydzą się, dla nich to objaw słabości. Nauczyliśmy naszych mężczyzn, że muszą ciągle ze wszystkim sami sobie dawać radę. Jeżeli pojawia się poważny problem w rodzinie, mężczyzna chce go zupełnie sam rozwiązać. Nie wypada mu się przyznać i zaczyna się taki wewnętrzny ping-pong z myślami. Moment, kiedy nie może się z nikim podzielić tym, co się dzieje, bo się boi, bo nie wypada, bo nie chce okazać słabości, to jest moment kiedy nie może zderzyć tego problemu z perspektywą drugiej osoby. Nawet nie zauważa, kiedy popada w takie myślenie tunelowe.

A kobiety, które to robią? Kim one są?

O ile 80 procent samobójstw popełniają mężczyźni, to w przypadku prób jest dokładnie odwrotnie – 80 prób podejmują kobiety. W suicydologii mówimy, że próba samobójcza jest zupełnie innym zjawiskiem niż samobójstwo. Próba samobójcza to wołanie o pomoc. Jak pani złamie nogę, widać wizualnie, że to panią boli. Od razu sąsiad pomoże wejść po schodach, ale w momencie, kiedy doświadczamy długiego i trudnego bólu psychicznego, tego po prostu nie widać. Nasi bliscy często mogą tego nie zauważyć, albo bagatelizować. Osoby, które są skrajnie wyczerpane bólem, które już nie dają rady, próbują zamanifestować, krzyknąć “potrzebuję waszego wsparcia, potrzebuje pomocy, nie daję sobie już rady!” Należy zatem zwrócić uwagę, że próba samobójcza to jednak akt komunikacji.

Samobójca jest sam zawsze. Jest sam ze swoją decyzją, sam ze swoimi myślami. Dlatego tak trudno jest temu zapobiec. Stąd nazwa kampanii “Życie warte jest rozmowy” i nasz nacisk na to, żebyśmy zaczęli o tym rozmawiać, żeby nie wstydzić się tego, bo jeżeli ktoś powie, że ma myśli samobójcze, to my mamy jak mu pomóc. Inaczej możemy się o tym nigdy nie dowiedzieć.

I zaczyna się błędne koło?

Tak, wstydzimy się tego tematu, boimy, nie wiemy jak reagować i dlatego osoby, które mają myśli samobójcze, nie mówią o nich.
A u wielu z nas na pewnym etapie życia myśli: „nie chce mi się żyć”. Czasem te myśli pojawiają się nawet bez szansy na realizację.
Kojarzymy samobójstwo z depresją, a zapominamy, że czasem życie się tak układa, że w ciągu pół roku zawali nam się świat. Często robię ze studentami takie ćwiczenie. Jakby pani teraz wymieniła pięć najistotniejszych rzeczy w pani życiu…

… i wszystkie straciła?

Może pani zachorować, stracić pracę, mąż od pani odejdzie, dziecko zachoruje, zepsuje się samochód. Taka ostatnia, najmniejsza rzecz może spowodować, że człowiek ma dosyć. Tu wracamy do tego, że każdy ma inną siłę w sobie i jedna osoba zaciśnie zęby i wyjdzie z tego kryzysu, chociaż bardzo często później to w inny sposób zrekompensuje lub odchoruje, a inni już nie są w stanie. To nie znaczy, że są słabi czy beznadziejni, tylko każdy ma inaczej skonstruowaną psychiką.

A wśród tych ludzi jest więcej młodych czy starszych?

Samobójstwa popełniają ludzie w różnym wieku. Statystycznie najczęściej jednak mężczyźni w wieku 30-60 lat, często z małych miejscowości, z problemami alkoholowymi, bezrobotni. Natomiast zawsze opinię społeczną niepokoją samobójstwa wśród nastolatków. W przedziale między 12 a 18 lat dochodzi do stu samobójstw rocznie. Pojawiają się raz na jakiś czas samobójstwa poniżej 12 roku życia, co jest straszne. Często dziennikarze poruszają kwestię samobójstw u młodzieży, a problem leży zupełnie gdzie indziej.

Tak naprawdę to, co wzrasta, to ilość samobójstw u seniorów. I to, moim zdaniem, dowód na porażkę naszej kultury, która wypchnęła starość do ciemnego pokoju. Na ludzi starszych nie ma miejsca w szybkim, miłym świecie. Umierają często w samotności, w bólu, w biedzie umierają i nie ma kto im podać przysłowiowej szklanki z wodą.

Obok mnie mieszka samotna sąsiadka. Rodzina przestała ją odwiedzać nawet w święta.

I to nie jest odosobniony przypadek. Kiedyś we Francji była fala upałów, w której wiele osób straciło życie z powodu pragnienia. Były zupełnie same i nie miały nikogo, kto przyniósłby im szklankę wody. My o tym zapominamy. Ciekawej jest w mediach napisać o nastolatkach, bo to każdego interesuje i porusza, ale zapominamy, że obok nas seniorzy odbierają sobie życie. W ciągu kilku ostatnich miesięcy, na Mokotowie były trzy przypadki samobójstw u osób powyżej 70. roku życia. Jak wygląda życie emeryta? Wróci z porannych zakupów, usiądzie przed telewizorem i wie, że nic się nie zmieni przez najbliższy rok czy półtora, bo rodzina wpadnie dwa razy do roku. My zapominamy o tej gigantycznej samotności. Ojciec socjologii Émile Durkheim zwrócił uwagę na kwestię związku religii z samobójstwem. Osoby wierzące rzadziej popełniają samobójstwa. Bardzo ciekawe są też różnice pomiędzy wyznaniami. Więcej jest samobójstw wśród protestantów niż katolików, a najmniej jest wśród prawosławnych. Dlatego że prawosławie to jest przede wszystkim wspólnota, drugi człowiek. Dzięki kościołowi buduje się relacje.

Warto mówić o tym, że powinniśmy bardziej wspierać osoby starsze?

Tak, żyjemy bardzo dynamicznie. Zapominamy, że różne etapy naszego życia są związane z innym poczuciem czasu. Inaczej czas pojmuje nastolatek, który chodzi do szkoły, ma swoje problemy, żyje wakacjami, weekendem i wyjazdem, inaczej pracująca matka, która ma określoną ilość obowiązków. Im jesteśmy starsi i samotni, tym bardziej czas zwalnia.
Był taki projekt w Holandii, w którym jeden z domów opieki zaproponował takie rozwiązanie, że każdy student, który miał problem z wynajęciem mieszkania, mógł zamieszkać bezpłatnie razem z seniorem. Okazało się, że to był fenomenalny pomysł, bo nawiązały się przepiękne przyjaźnie.

My po prostu nie mamy na to przestrzeni, bo wszystko przeliczamy na pieniądze. Każda minuta naszego życia jest kolejnym projektem, a zapominamy, że o nasze zdrowie psychiczne i dobrostan trzeba walczyć właśnie taką harmonią z czasem i z drugim człowiekiem.

Osoby z przemocowych domów często popełniają samobójstwa, czy to się zmienia? Łukasz powiedział: „Myślałem o samobójstwie, bo nie miałem innego rozwiązania”.

Nie ma środowiska, gdzie nie ma zagrożenia samobójstwem. To dotyka zarówno bogatych jak i biednych, wykształconych i niewykształconych. Natomiast są czynniki podnoszące ryzyko. Należą do nich utrata rodzica w dzieciństwie, wszelkie uzależnienia, przemoc fizyczna, psychiczna, seksualna. Dużo kobiet, które mają myśli samobójcze to są ofiary gwałtu, które nikomu nigdy się nie przyznały, które całe to cierpienie trzymają w sobie. Gwałt jest tak samo tematem tabu jak samobójstwo.

Jak często wpisujemy słowo “samobójstwo” w wyszukiwarkę?

Coraz częściej. Zarówno zagraniczni, jak i polscy badacze zwracają uwagę na to, że tych pytań o kwestie samobójstwa jest coraz więcej. Zależało nam na tym, aby stworzyć takie miejsce, że jeżeli użytkownik wpisze, że ma myśli samobójcze, to trafi na miejsce przygotowane przez profesjonalistów, dowie się, gdzie może uzyskać pomoc, otrzymał podstawowe informacje. W ramach ciekawostki powiem, że jeżeli wpisze się teraz słowo “samobójstwo” w Google’a, to wyskakuje formularz kontaktowy firmy kurierskiej. Obecnie dokładamy wszelkich starań aby nasza strona pomocowa www.zwjr.pl wyświetlała się jako pierwsza. To kwestia pozycjonowania, która zajmie nam trochę czasu.

Strona akcji „Życie warte jest rozmowy”: www.zwjr.pl
FB https://www.facebook.com/zyciewatrejestrozmowy
Instagram https://www.instagram.com/zyciewartejestrozmowy/
Patronite https://patronite.pl/zyciewartejestrozmowy
YT: https://www.youtube.com/watch?v=6wnBdKIFUMo&t=3107s


Psychologia

Czego potrzeba, żeby nastolatek tak głęboko wszedł w fikcyjny świat, że chce okaleczać się „tak jak jego bohater”, albo „umrzeć dla niego”?

Iwona Zgliczyńska
Iwona Zgliczyńska
10 września 2021
fot. D-Keine/iStock
 

O samookaleczeniach dzieci i próbach samobójczych i w końcu samobójstwach rozmawiamy z psychologiem dziecięcym, doktorem nauk humanistycznych, Justyną Korzeniewską. Najważniejsze pytanie brzmi: co mogą dziś zdobić rodzice, by chronić dzieci? O tym, jak dużym problemem społecznym są samobójstwa, świadczy fakt, że Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) i Organizacja Narodów Zjednoczonych (UN) wspólnie w 2003 roku ustanowiły 10 września Światowym Dniem Zapobiegania Samobójstwom. Ponadto w ramach WHO powołano Międzynarodowe Towarzystwo Zapobiegania Samobójstwom (IASP). 

SAMO-tność, SAMO-okaleczenia, SAMO-bójstwo. Czy między tymi wszystkimi SAMO- jest jakiś związek?

– Wielu rodziców obawia się, że ich samotny i/lub samookaleczający się nastolatek może kiedyś dojść do wniosku, że nie chce tak dalej żyć. W kontekście samobójstw, zwłaszcza u nastolatków, kwestia wykluczenia z grupy, odrzucenia przez bliskich, braku przyjaciół jest istotna. Nie ma tu jednak prostej zależności i tzw. dusza towarzystwa również może to zrobić.

Co pewien czas opinią publiczną wstrząsa wiadomość o popełnieniu samobójstwa przez bardzo młodą osobę.

– Poruszenie jest tym większe, jeśli towarzyszą temu szczególne okoliczności lub gdy dotyczy to nie pojedynczej osoby, ale grupy. W każdym jednak przypadku, niezależnie czy zamach na swoje życie był skuteczny, czy udaremniony, rodzi się wiele pytań. Co tę osobę do tego czynu skłoniło? Czy można było temu zapobiec? Jak to się stało, że nikt w najbliższym otoczeniu nie zauważył problemów tego dziecka lub nastolatka? Powszechna jest też konkluzja, że żadne problemy i konflikty nie są tak duże, aby ktoś musiał przestać istnieć, żeby je rozwiązać.

Nie chce pani rozmawiać o konkretnych przypadkach młodych osób, które popełniły samobójstwa, a są one teraz szczegółowo opisywane w mediach. Dlaczego?

– Nie chcę tego robić, nie chcę spekulować, bo za tymi historiami kryją się prawdziwe tragedie, które dotyczą dzieci. Myślę nie tylko o osobach, które popełniły samobójstwo, ale też o ich rodzeństwie, rodzicach i kolegach ze szkoły. Poza tym w takich sytuacjach jest ryzyko powielenia takiego czynu przez inne dzieci. Dlatego stosuję się do zasady, żeby nie nagłaśniać publicznie takich sytuacji.

Proszę więc powiedzieć, dlaczego młode osoby popełniają samobójstwa?

– W poszukiwaniu przyczyn prób samobójczych wśród młodzieży analizuje się świat tej osoby. Jej relacje z bliskimi, wymagania otoczenia, porażki i rozczarowania. Czasem jednak również zainteresowania i fascynacje. Stawia się pytania o to, czy ten czyn wynikał z dojmującego pragnienia śmierci? A może był wyrazem desperackiej próby ucieczki od problemów? Pojawiają się przypuszczenia, że być może nastolatek chciał tylko zwrócić na siebie uwagę i tym „krzykiem rozpaczy” prosić o pomoc. Niedawno czytaliśmy o śmierci młodych osób, które były zafascynowane japońską kulturą mangi i anime.

Czy to mogło mieć wpływ na podjęcie decyzji o śmierci?

– Czasem rodzą się też obawy, czy chęć wyrządzenia sobie krzywdy nie była zainspirowana przez kogoś? I tu wskazuje się presję otoczenia, ale też idoli, ulubionych muzyków, bohaterów filmów i książek. Faktycznie, podejrzenia dziś padają na bardzo popularne obecnie wśród nastolatków japońskie komiksy i filmy – mangę i animę.

Czy to jednak możliwe, żeby fikcyjne postacie miały tak dojmujący wpływ na życie nastolatków?

– Odebranie sobie życie „przez kogoś”, wskazuje na doznanie krzywdy. Tak trudnej do zniesienia, że ktoś wybiera rozstanie się z życiem niż dalsze znoszenie upokorzenia i przemocy. Ale czy można zabić się „dla kogoś”? Czy bohaterowie książek, komiksów i filmów, mogą tak mocno zawładnąć światem wewnętrznych przeżyć nastolatka i jego wyobraźnią, że on kopiuje ich wygląd, zachowanie, styl życia, a nawet utożsamia się z ich emocjami i uczuciami? Wiele przemawia za tym, że tak. Nastolatek nie jest jeszcze w pełni dojrzały psychicznie, nie umie sobie radzić z trudnymi emocjami, łatwo ulega wpływom kolegów.

Umysły dzieci i nastolatków są bardzo otwarte i plastyczne. Dlatego zawsze, nie tylko współcześnie, chłoną wzorce z otoczenia, bezkrytycznie podążają za modą, inspirując się życiem swoich idoli. Jednak zainteresowania tą tematyką jest wśród młodzieży powszechne, a destrukcyjne zachowania, jak samookaleczenia i próby samobójcze – na szczęście – rzadkie.

Czego jeszcze potrzeba, żeby nastolatek tak głęboko wszedł w ten świat, że chce okaleczać się „tak jak jego bohater”, albo „umrzeć dla niego”? Co jest niebezpiecznego w tym fikcyjnym świecie, tak lubianym przez nastolatki?

– Najpopularniejsze obecnie filmy, książki, komiksy dla młodzieży przedstawiają swoich bohaterów jako smutnych, przygnębionych, zmagających się z licznymi problemami, najczęściej samotnie lub w małej hermetycznej grupie. Wydaje się, że to powinno uczyć pozytywnego odniesienia do różnych ludzi i akceptacji osób z problemami, w tym psychicznymi, czyli rozwijać empatię. Akceptacja i tolerancja trudnych emocji innych osób jest pozytywna. Ale brakuje tutaj pewnego ważnego elementu – przesłania, że „smutek nie jest korzystnym stanem i nie należy go tolerować u kogoś”. Akceptacja dotyczy osoby w przygnębionym nastroju, ale nie tego, że ona ma w takim stanie pozostać. Ważne jest zrozumienie, że „nie chcę, żebyś tak czuł się dalej” i chcę coś dla ciebie zrobić. Przedstawienie, że smutek, lęk, przygnębienie to naturalny stan psychiczny i należy w nim pozostawać jak najdłużej jest kłamstwem.

Rozumim, że niektóre mangi mogą mieć zły wpływ na nastolatki?

– Manga okłamuje nie tylko nastolatków, ale również dorosłych. Bohaterowie tych komiksów ujawniają swoje przygnębienie, manifestują uszkodzenia ciała, nosząc np. bandaże na nadgarstkach, zwierzają się ze swojego „podłego nastroju”. To może sugerować, że autodestrukcje np. samookaleczenia łatwo zauważyć, a tendencjom samobójczym zapobiec. Nic bardziej mylnego.

Osoby z samookaleczeniami są mistrzami kamuflażu, zdeterminowanymi, żeby to ukryć. Wiedzą, że ujawnienie spowodowałoby interwencję dorosłych i próby ograniczenia tych zachowań, których tak bardzo potrzebują dla rozładowania napięcia psychicznego.

W jakich miejscach ciała nastolatki się samookalaczają?

– Nie należy spodziewać się bandaży i plastrów, tylko raczej długich rękawów, skrywający zranienia na rękach. Dla większego utajnienia takich działań, osoby wybierają miejsca na ciele ukryte przed otoczeniem np. wewnętrzne lub tylne powierzchnie przedramion i ud, a nawet pośladki. Odkrycie efektów takich działań to najczęściej kwestia przypadku i ogromne zaskoczenie dla rodziców.

Czym różni się próba samobójcza udaremniona od zaniechanej?

– Jeśli nikt nie udaremni tych przygotowań, nastolatek może podjąć próbę, ale przerwać ją przed zrealizowaniem destrukcyjnych działań. Mówi się wtedy o próbie samobójczej zaniechanej, a takie zdarzenia są odkrywane później np. w trakcie terapii psychologicznej. Jeśli ktoś lub coś przeszkodzi w odebraniu sobie życia, określa się to jako próbę samobójczą udaremnioną.

Kiedy to się zazwyczaj zaczyna?

– Czasem samobójstwo ma znamiona czynu gwałtownego, impulsywnego i pochopnego. Na przykład jest reakcją na ostry konflikt, wykluczenie społeczne, niepomyślne informacje. Najczęściej jednak ta myśl dojrzewa powoli, a decyzja poprzedzona jest długim okresem rozważań, wahań i przygotowań. Dlatego w psychologii i psychiatrii wyróżnia się – myśli, tendencje i próby samobójcze, oraz samobójstwa zaniechane i dokonane. Przygotowania do popełnienia samobójstwa poprzedzone są nieokreślonymi myślami.

Nastolatek może np. rozważać „jakby to było, zasnąć i się nigdy nie obudzić”. Jest to próba wyobrażenia sobie świata bez swojego w nim udziału. Takie rozważanie snuje wiele młodych osób, ale na tym poprzestaje i dalej czerpie przyjemność z pozostawania w czasie i miejscu, w jakim żyje. W szczególnych okolicznościach może to jednak zmieniać się w kierunku rozważania różnych możliwości i sposobów odebrania sobie życia. Stąd relatywnie duża popularność wśród młodzieży stron internetowych opisujących metody zabicia się.

Naprawdę takie istnieją?

– Na szczęście również tutaj część nastolatków zaspokaja swoją ciekawość i nie realizuje tego. Jednak szczególny splot stanów emocjonalnych i okoliczności życiowych może przerodzić te informacje w konkretny plan z określeniem miejsca, czasu i sposobu. Dlatego odkrycie przez rodzica np. zgromadzonych leków, ostrych narzędzi, sznurów oraz niejasności dotyczące zaplanowanych aktywności na najbliższy czas, to już jednoznaczny sygnał do podjęcia interwencji. Nigdy nie powinno się ufać wymówkom typu „to nie moje, przechowuję to dla koleżanki”. Oczywiście nigdy nie można ustalić – której, bo odpowiedź brzmi „nie znasz jej”. Podobnie niewiarygodne jest twierdzenie, że dziecko nie wie, skąd się to wzięło, że ktoś podrzucił, że to złośliwość domowników. Tak samo nie można przyjąć, że to ma służyć do czegoś innego, np. linka do wspinaczki górskiej, bo gdyby tak było nie przechowywałby tego w ukryciu np. pod materacem łóżka. Niestety czasem służą do tego zwykłe przedmioty, a nawet części garderoby, dlatego trudno coś podejrzewać.

W Polsce Światowy Dzień Zapobiegania Samobójstwom jest obchodzony od 2018 r., a hasło tegorocznego brzmi „Działając, dajemy nadzieję”.

– To szczególnie trafne i słuszne hasło.

Dlaczego?

– Moim zdaniem podejmowane działania i wprowadzane zmiany, nawet małe, dają osobom w trudnej sytuacji i kryzysie nadzieję na inne rozwiązanie swoich problemów niż poprzez śmierć. W tym kontekście nawet drobne zmiany czynią dużą różnicę. Warto zacząć od wprowadzenia do rodzicielskich zasad kilku podstawowych zaleceń:

  1. Nie zakładaj, że znasz swoje dziecko na tyle dobrze, że masz pewność, iż nie może podjąć próby samobójczej. Ty znasz najlepiej swoje dziecko jako twojego syna lub córkę, ale nie znasz go tak dobrze jako członka społeczności nastolatków.
  2. Załóż, że każdy nastolatek przeżywa trudne emocje i jeśli masz wrażenie, że Twoje dziecko nie, to znaczy, że o czymś nie wiesz.
  3. Nie ufaj przekonaniu, że jeśli moje dziecko „panicznie boi się pobierania krwi i iniekcji” to nie może się okaleczać. Nie ma takiej zależności. Lęk przed zastrzykiem nie powstrzymuje przed samookaleczeniami lub próbą samobójczą.
  4. Jeśli twoje dziecko nie chce z tobą rozmawiać o swoich problemach, to postaw warunek, że z kimś powinien to robić. Zaproponuj inną bliską jemu osobę albo profesjonalistę.
  5. Jeśli twoje dziecko odmawia rozmowy, przyjęcia pomocy, wprowadzenia zmian, to zastosuj strategię „jeśli nie to, to co” i wymagaj, żeby wybrało, co chce zrobić i zmienić.
  6. Nie pozostawaj bezczynnym, wprowadzaj zmiany, próbuj nowych strategii. Nie można ciągle robić tego samego i oczekiwać innego efektu.
  7. Jeśli twoje dziecko kategorycznie odmawia skorzystania z pomocy profesjonalisty, ty to zrób. Dasz mu dobry przykład, a przede wszystkim dowiesz się od specjalisty, np. jak możesz go zmotywować do zmiany zachowania i otwarcia się na specjalistyczne wsparcie.

Justyna Korzeniewska, psycholog kliniczny i dziecięcy, doktor nauk humanistycznych, pracuje w Instytucie – Pomnik Centrum Zdrowia Dziecka. W swojej praktyce zawodowej zajmuje się głównie pomocą dzieciom ciężko chorym i niepełnosprawnym, w tym niewidomym, niesłyszącym, głuchoniewidomym, niepełnosprawnym intelektualnie, z zaburzeniami genetycznymi i neurologicznymi (neurofibromatoza, stwardnienie guzowate, padaczka) oraz chorobami przewlekłymi. Przyjmuje też w Centrum Medycznym — Strefa Zdrowia w Warszawie.

 

 


Psychologia

Bańki chińskie na przeziębienie, cellulit i nie tylko. Czym jest masaż bańkami i w jaki sposób działa?

Żaklina Kańczucka
Żaklina Kańczucka
10 września 2021
Bańki chińskie — zalety, wskazania, przeciwwskazania
Fot. iStock

Bańki chińskie to element tradycyjnej medycyny chińskiej, ceniony już od ponad 3000 lat. Służą one do wykonania masażu, który ma na celu łagodzenie lub usunięcie dolegliwości takich jak bóle kręgosłupa czy cellulit. Ich zastosowanie jest o wiele szersze, a pozytywny wpływ na zdrowie sprawia, że interesuje się nimi coraz więcej osób. Czym są bańki chińskie, kiedy warto po nie sięgać, a kto powinien ich unikać?

Czym są bańki chińskie? 

Bańki chińskie wykonane są zazwyczaj z silikonu lub gumy, i wykorzystuje się je do łagodzenia różnych dolegliwości. Znacznie rzadziej stosuje się bańki wykonane ze szkła lub bambusa. Mają beczkowaty kształt oraz ulegają naciskowi, dzięki czemu zasysają skórę. Na intensywność zassania wpływa siła nacisku ręki — im większa, tym mocniej bańska zassie do środka skórę. Masaż przeprowadza się przy pomocy 4 baniek o różnej wielkości. W zależności od tego, jaka część ciała ma być masowania, dobierany jest właściwy rozmiar bańki. Może się zdarzyć, że masaż może być nieprzyjemny, a nawet bolesny, dlatego tak ważne jest odpowiednie dobranie rozmiaru bańki do obszaru ciała. Bańki chińskie stawiane są we wskazanych lokalizacjach, zgodnie z filozofią blokad energetycznych.

Bańki chińskie — zalety, wskazania, przeciwwskazania

Fot. iStock/Bańki chińskie

Bańki chińskie — na czym polega masaż?

Do masażu bańkami chińskimi najpierw umyć i osuszyć skórę. Następnie osoba wykonująca masaż pokrywa obszar skóry, który ma być poddany zabiegowi, olejkiem do masażu. Jeśli ktoś jest bardzo wrażliwy na ból i nacisk, aby masaż był bardziej przyjemny, można przed nim wykonać krótki masaż ręczny, który przygotuje ciało na bańki. Bańki do masażu uciska się dłonią, by usunąć z nich powietrze, po czym umieszcza się na skórze i następuje jej zassanie wgłąb bańki. Wreszcie masażysta bez pospiechu, bardzo precyzyjnie, wykonuje masaż, przesuwając bańki wzdłuż, oraz koliście w kierunku do serca.

Masaż bańkami chińskimi trwa ok. 20-30 minut, a nawet i dłużej, jeśli masowany jest duży obszar ciała. Po zakończeniu zabiegu masażysta podważa bańkę u jej podstawy, dzięki czemu bez problemu odchodzi ona od skóry. Po bańki chińskie można sięgać co kilka dni, do momentu osiągnięcia założonego celu.

Kiedy warto sięgnąć po bańki chińskie?

Masaż bańkami chińskimi ma wiele zalet i poleca się go w różnych dolegliwościach. Stosowanie tej metody pozwala na szybszy powrót do zdrowia. Bańki chińskie stosowane są m.in. do leczenia:

  • bólów stawów  i kręgosłupa, a także wynikających m.in. z ucisku na sploty nerwowe (nerwobóle);
  • bólów wynikających z nadmiernego napięcia mięśniowego — podczas masażu dochodzi do rozgrzania i rozluźnienia mięśni, co przynosi ulgę;
  • migrenowych bólów głowy;
  • problemy z ukrwieniem, szczególnie kończyn;
  • problemów z odżywieniem i kondycją skóry ciała;
  • problemów z astmą, przy przeziębieniu i w infekcjach układu oddechowego;
  • stosuje się go także dla modelowania sylwetki, np. przy cellulicie, czy rozstępach.
Bańki chińskie — zalety, wskazania, przeciwwskazania

Fot. iStock/Bańki chińskie

Siniaki i krwawe wybroczyny pojawiające się po masażu bańkami chińskimi, wywołują reakcję układu odpornościowego, który, produkując więcej specjalistycznych komórek, skuteczniej walczy z drobnoustrojami. Należy jednak pamiętać, że każdy organizm może odpowiedzieć na to inaczej i szybkość pojawienia się efektów stawiania baniek jest kwestią indywidualną. Warto wiedzieć, że pojawiające się wybroczyny wchłaniają się zazwyczaj w ciągu kilku dni.

Bańki chińskie na cellulit

Bańki chińskie poleca się jako jeden ze sposobów walki z cellulitem. Masaż wykonany nimi wpływa na poprawę mikrokrążenia w skórze, dzięki czemu skóra jest lepiej odżywiona, staje się gładsza i bardziej jędrna. Rozgrzanie skóry bańkami rozszerza naczynia krwionośne, które są lepiej przygotowane na przyjęcie odżywczych substancji z olejków do masażu. Masaż bańkami chińskimi pomaga usunąć nagromadzone toksyny, co dodatkowo poprawia kondycję skóry.

Aby cellulit uległ zmniejszeniu, masaż należy wykonywać seriami, zgodnie z zaleceniem osoby preprowadzającej terapię. Masaż bańkami chińskimi nie zlikwiduje problemu, ale zdecydowanie poprawi wygląd problematycznych części ciała.

Przeciwwskazania do stosowania baniek chińskich

Do jednych z przeciwwskazań w zastosowaniu masażu bańkami chińskimi należy podeszły wiek. Powodem jest mniejsza elastyczność skóry, która może źle zareagować na masaż. W efekcie pacjent może odczuwać silny ból i zaobserwować na ciele rozległe krwiaki. Również u młodszych osób należy zachować ostrożność w masowaniu wewnętrznej strony ramion i ud. Wysoka wrażliwość tych obszarów może skutkować powstawaniem wybroczyn, a nawet krwiaków w tych miejscach.

Do innych przeciwwskazań masażu bańkami chińskimi zaliczamy m.in.: 

  • choroby nowotworowe i autoagresywne;
  • choroby, w których dochodzi do upośledzenia krzepnięcia krwi, np. hemofilia;
  • padaczka, zespół odstawienia alkoholu czy narkotyków;
  • wysoka gorączka lub gorączka nieznanego pochodzenia;
  • ciąża lub menstruacja;
  • niektóre choroby skóry;
  • wady serca i choroby serca;
  • nadciśnienie tętnicze, obecność żylaków;
  • choroby zakaźne.

Należy pamiętać także o tym, by baniek nie stawiać bezpośrednio po posiłku. Należy omijać miejsca, gdzie bezpośrednio pod skórą czuć kości, np. łopatka, obojczyki lub mostek.

Bańki chińskie — zalety, wskazania, przeciwwskazania

Fot. iStock/Bańki chińskie

Bańki chińskie — czy można samodzielnie wykonać masaż ?

Jest taka możliwość, trzeba jedynie zaopatrzyć się we własny zestaw baniek silikonowych lub gumowych, dostępnych np. w aptekach. Można spotkać się z opiniami, że bańki chińskie wykonane z silikonu lepiej dostosowują się do ciała i rzadziej powodują dyskomfort lub dolegliwości bólowe. Przed przystąpieniem do masażu należy zapoznać się z ulotką zawierającą informacje o wskazaniach, efektach ubocznych oraz miejscach zalecanych do stawiania baniek. Ceny baniek zaczynają się od kilkunastu złotych.


źródło:  www.poradnikzdrowie.pl 

Zobacz także

Kiedy powiem sobie „dość”. Jak w kilku słowach powiedzieć innym, by dali ci spokój

Jak wzmocnić zdrowie psychiczne

5 punktów z twojej listy kontrolnej zdrowia psychicznego. Sprawdź, jak się czujesz

Często słyszysz: „Jesteś zbyt wrażliwa”? Nie przejmuj się, wszystko z tobą w porządku.16 sygnałów świadczących o wysokiej inteligencji emocjonalnej