Dom i wnętrze Ogród Przepisy

Topinambur – niedoceniana roślina wraca do łask. Co można przyrządzić z pysznych i zdrowych bulw topinamburu?

Żaklina Kańczucka
Żaklina Kańczucka
21 maja 2020
Topinambur - uprawa, właściwości, przepisy
Fot. iStock/topinambur
 

Topinambur (słonecznik bulwiasty, kanadyjska trufla) to roślina, która miała szanse na wielką karierę na stołach Europy, ale wyparł ją ziemniak. Długi czas pozostawał w cieniu i od niedawna znów częściej jest spotykany w kuchni. Topinambur ma nie tylko ciekawy smak, ale także wspiera zdrowie. Można uprawiać go w ogrodzie dla bulw lub potraktować jako roślinę ozdobną. Jakie zalety ma topinambur i jak wygląda uprawa tej ciekawej rośliny?

Topinambur – charakterystyka

Topinambur najpewniej sprawdzony został do Europy z Kanady, na początku XVII wieku. Początkowo uprawiany był jako roślina ozdobna, a z czasem zaczęto jego bulwy wykorzystywać w kuchni. Mimo swojej odporności na szkodniki i niewielkich wymagań w uprawie, topinambur został wyparty przez ziemniaki.

Jak wygląda topinambur? Ta roślina zdecydowanie kojarzy się ze słonecznikiem. Rośnie wysoko – do 2 m wysokości. Jej długie, proste łodygi porastają szorstkie, białe włoski. Zielone liście przyjmują owalny kształt, zaostrzony u szczytu, i piłkowany po bokach. Dekoracyjne, miododajne kwiaty topinamburu, pojawiają się późnym latem i jesienią. Żółte koszyczki kwiatowe przypominają niewielkie słoneczniki  – ich średnica dochodzi do 8 cm.

Topinambur - uprawa, właściwości, przepisy

Fot. iStock/topinambur

Topinambur wytwarza podziemne rozłogi, na których końcach wyrastają skupiska bulw o wypukłych oczkach  i nieregularnym kształcie. Bulwy topinamburu mogą mieć różne kolory skórki (biała, żółta, czerwona, fioletowa), co zależy od hodowanej odmiany tej rośliny. Bulwy są jadalne, bardzo smaczne, gotowe do zbioru od okresu jesieni do pierwszych mrozów. Miłośnicy wykorzystywania topinamburu w kuchni określają  smak surowych bulw jako podobny do rzodkiewki, natomiast po ugotowaniu lub pieczeniu, wyczuwalny jest lekko słodkawy, orzechowy posmak.

Topinambur – składniki odżywcze

Bulwy topinamburu obfitują w składniki odżywcze niezbędne do funkcjonowania organizmu. Znajdziemy w nich witaminy takie jak: A, witaminy z grupy B (B1, B2, B3, B6), C i D. Topinambur zawiera także mikro- i makroelementy: potas, magnez, żelazo, cynk, wapń, mangan, miedź, fosfor, siarka. Nie można pominąć w jego składzie obecności inuliny, pektyn i błonnika. Nie jest również bardzo kaloryczny – porcja 100g bulwy zawiera 72 kcal.

Topinambur – właściwości dla zdrowia 

Właściwości dla zdrowia, jakie ma topinambur, są godne podkreślenia. Warto sięgać po te nie tylko smaczne, ale i zdrowe bulwy.

Topinambur - uprawa, właściwości, przepisy

Fot. iStock/bulwy topinamburu

Ma działanie prebiotyczne

Inulina to zdrowy wielocukier, zaliczany do frakcji błonnika rozpuszczalnego w wodzie. Inulina po spożyciu trafia do jelit,  gdzie staje się pożywką dla dobrych bakterii probiotycznych.

Zapobiega zaparciom

Błonnik, którego nie brakuje w bulwach topinamburu, usprawnia pracę przewodu pokarmowego i przeciwdziała zaparciom. Topinambur zapobiega także wystąpieniu wrzodów żołądka.

Obniża poziom cukru we krwi

Inulina wpływa na obniżenie poziomu cukru we krwi, pomaga w normalizowaniu glikemii w przypadku cukrzycy typu II. Inulina naturalnie zmniejsza insulinooporność, która może prowadzić do rozwoju cukrzycy, oraz obniża poziom złego cholesterolu we krwi.

Koi układ nerwowy 

Obecność w bulwach witamin z grupy B i magnezu, które niwelują negatywny wpływ stresu na organizm. Usprawniają także pracę mózgu, poprawiając pamięć  i koncentrację.

Leczy skórę

Stosowany zewnętrznie, świeżo wyciśnięty sok z bulw tej rośliny, działa wspomagająco na zapalenie skóry, leczenie owrzodzeń, łuszczycy i oparzeń.

Topinambur – uprawa

Uprawa rośliny takiej jak topinambur nie jest kłopotliwa i daje dobre plony. W naturze porasta przydroża, nieużytki, wysypiska, brzegi pól i rzek. Uprawa najlepiej udaje się na glebie żyznej, umiarkowanie wilgotnej i przewiewnej.  Topinambur jest mrozoodporny (nawet do -30ºC) i nieźle radzi sobie w przypadku suszy.

Topinambur - uprawa, właściwości, przepisy

Fot. iStock/uprawa topinamburu

Aby zasadzić tę roślinę we własnym ogródku, należy przygotować ziemię – pozbyć się chwastów i dobrze przekopać ją z nawozem organicznym. Bulwy użyte do sadzenia mogą być całe lub w częściach (o masie ok. 50 g), z dwoma lub trzema oczkami. Do ziemi można je wkładać wczesną wiosną, gdy miną mrozy, na głębokość 5–10 cm, lub jesienią na głębokość 10-15 cm. Konieczne jest zachowanie odstępów 60 – 70 cm między rzędami . Z kolei w rzędzie odstępy powinny wynosić 30–60 cm, ponieważ bulwy się rozrastają i wyrastają z nich nowe rośliny. Topinambur wypuszcza pęd 2-3 tygodnie od posadzenia, który zakwita we wrzeniu i październiku. Po przekwitnięciu rośliny czernieją, zasychają liście i łodygi. Roślina zimuje w postaci bulw pędowych.

Topinambur – przepisy

Przepisy na topinambur są różnorodne, ponieważ można jeść go pod różnymi postaciami. Można sięgać po świeże bulwy pokrojone w cienkie plasterki, lub wycisnąć z nich sok. Bulwy można również poddawać obróbce termicznej, dzięki której wydobywany jest jego przyjemny, słodkawy smak. Można zastosować je również jako dodatek do zup lub sosów, np. zamiast ziemniaków. Pieczone doskonale sprawdzą się jako zdrowe chipsy lub frytki.

Topinambur – przepis na frytki dietetyczne

Topinambur - uprawa, właściwości, przepisy

Fot. iStock/frytki z topinamburu

Składniki: 

  • kilka bulw topinamburu
  • olej
  • sól
  • pieprz
  • papryka słodka
  • zioła do smaku – tymianek, rozmaryn, oregano, czosnek granulowany – wg. smaku

Topinambur – przepis na frytki dietetyczne jest tak prosty, jak na zwykłe frytki z ziemniaków. Można je przygotować smażąc na oleju, ale z piekarnika będą zdecydowanie mniej kaloryczne i równie smaczne.

  1. Aby przygotować frytki, umyj, osusz papierowym ręcznikiem i pokrój bulwy na kształt frytek. W miseczce przygotuj olej z solą, pieprzem i ulubionymi przyprawami.
  2. Piekarnik rozgrzej do temperatury 200°C, wymieszaj topinambur z olejem i rozłóż na blaszce wyłożonej papierem do pieczenia.
  3. Piecz w rozgrzanym piekarniku aż frytki się zrumienią i będą chrupiące –  ok. 20-25 minut. Podawaj jeszcze gorące.

Topinambur – przepis na zupę krem

Zupa krem to delikatne danie, do którego topinambur wyjątkowo pasuje.

zupa krem z topinamburu

Fot. iStock/zupa krem z topinamburu

Składniki:

  • 1/2 litra bulionu jarzynowego
  • 200 g topinamburu
  • 100 g kalafiora
  • 100 g ugotowanej ciecierzycy
  •  łyżka oliwy extra vergine
  • 1 łyżka masła (lub oliwy)
  •  średnia cebula
  • 1 ząbek czosnku
  • 1 łyżeczka świeżego rozmarynu
  • szczypta soli

Topinambur – przepis na zupę krem jest prosty i bardzo smaczny. Aby go przygotować:

  1. W garnku podgrzej oliwę z masłem, dodaj pokrojoną w kosteczkę cebulę i smaż ok. 2-3 minuty, mieszając. Gdy cebula zmięknie, dodaj pokrojony na plasterki czosnek i rozmaryn, smaż  ok. 2 minuty.
  2. Dodaj  obrany i pokrojony w kostkę topinambur, smaż przez ok. 2-3 minuty, często mieszając. Dodaj pokrojony kalafior, ciecierzycę, dorzuć odrobinę soli i smaż wszystko razem ok. 2 minut. Po tym czasie zalej warzywa gorącym bulionem i zagotuj.
  3. Po kwadransie, gdy warzywa zmiękną, zblenduj zupę na gładki krem, dopraw rozmarynem i solą.

źródło: muratordom.pl ,www.odzywianie.info.pl,www.kwestiasmaku.com 

Dom i wnętrze Ogród Przepisy

Zupa krem z topinamburu

Redakcja
Redakcja
21 maja 2020
Zupa krem z topinamburu
Fot. iStock – Zupa krem z topinamburu
 

Zupa krem z topinamburu – tego po prostu trzeba spróbować! To wyższy poziom kremowości, delikatności i aromatu. Oprócz smaku, topinambur kusi swoimi właściwościami i wysoką wartością odżywczą przy stosunkowo małej kaloryczności. Czy potrzebujecie więcej powodów, żeby spróbować takiej zupki?

Topinambur

Zupa krem z topinamburu

Fot. iStock

Jak wygląda topinambur? Ta roślina zdecydowanie kojarzy się ze słonecznikiem. Rośnie wysoko – do 2 m wysokości. Topinambur wytwarza podziemne rozłogi, na których końcach wyrastają skupiska bulw o wypukłych oczkach  i nieregularnym kształcie. Bulwy topinamburu mogą mieć różne kolory skórki (biała, żółta, czerwona, fioletowa), co zależy od hodowanej odmiany tej rośliny. Bulwy są jadalne, bardzo smaczne, gotowe do zbioru od okresu jesieni do pierwszych mrozów. Bulwy topinamburu przypominają hybrydę imbiru z ziemniakiem 😉

Fot. iStock

Bulwy topinamburu są bardzo bogate w składniki odżywcze. Znajdziemy w nich witaminy i minerały takie, jak:

  • witaminę A,
  • witaminy z grupy B (B1, B2, B3, B6),
  • witaminę C
  • witaminę D
  • potas,
  • magnez,
  • żelazo,
  • cynk,
  • wapń,
  • mangan,
  • miedź,
  • fosfor,
  • siarka.

Zawiera również inulinę, pektyny oraz błonnik. Nie jest również bardzo kaloryczny – porcja 100 g bulwy zawiera 72 kcal.

Zupa krem z topinamburu

Zupa krem z topinamburu - tego po prostu trzeba spróbować! To wyższy poziom kremowości, delikatności i aromatu

Fot. iStock

Zupa krem z topinamburu to delikatne danie, do którego topinambur wyjątkowo pasuje.

Składniki:

  • 1/2 litra bulionu jarzynowego
  • 200 g topinamburu
  • 100 g kalafiora
  • 100 g ugotowanej ciecierzycy
  •  łyżka oliwy extra virgin
  • 1 łyżka masła (lub oliwy)
  •  średnia cebula
  • 1 ząbek czosnku
  • 1 łyżeczka świeżego rozmarynu
  • szczypta soli

Zupa krem z topinamburu – przygotowanie

Zupa krem z topinamburu - tego po prostu trzeba spróbować! To wyższy poziom kremowości, delikatności i aromatu

Fot. iStock

Topinambur – przepis na zupę krem jest prosty i bardzo smaczny.

  1. W garnku podgrzej oliwę z masłem, dodaj pokrojoną w kosteczkę cebulę i smaż ok. 2-3 minuty, mieszając. Gdy cebula zmięknie, dodaj pokrojony na plasterki czosnek i rozmaryn, smaż  ok. 2 minuty.
  2. Dodaj  obrany i pokrojony w kostkę topinambur, smaż przez ok. 2-3 minuty, często mieszając. Dodaj pokrojony kalafior, ciecierzycę, dorzuć odrobinę soli i smaż wszystko razem ok. 2 minut. Po tym czasie zalej warzywa gorącym bulionem i zagotuj.
  3. Po kwadransie, gdy warzywa zmiękną, zblenduj zupę na gładki krem, dopraw rozmarynem i solą.

FB/ohmepl


źródło: ,www.odzywianie.info.pl,www.kwestiasmaku.com 

Dom i wnętrze Ogród Przepisy

Jej Wysokość Pszczoła

Redakcja
Redakcja
20 maja 2020
Fot. iStock

Ptaki, nietoperze i inne małe ssaki, a także owady takie jak motyle, chrząszcze i pszczoły zapylają rośliny i pomagają im w rozmnażaniu. Dzięki zapylaczom produkowane są zasoby naturalne, podtrzymana jest równowaga w ekosystemach, a pożywienie znajduje się na naszych stołach. Kwiaty zapyla wiele gatunków zwierząt, jednak najwięcej wiemy na temat jednego – pszczoły miodnej. Pszczoła robotnica podczas wyprawy po nektar odwiedza średnio od 50 do 100 kwiatów[1]. Szacuje się, że owady te są odpowiedzialne za blisko 80% zapylonych roślin[2]. Zabójcza mieszanka, w której skład wchodzą: toksyczne pestycydy, choroby i pasożyty, zespół masowego ginięcia pszczół (CCD) i zmiany klimatu, sprawia, że pszczoły są w niebezpieczeństwie. Światowy Dzień Pszczół, który obchodzimy 20 maja, to dobra okazja do przyjrzenia się, jak zmiany klimatu wpływają na życie tych niezwykłych zwierząt.

Według autorów Raportu Earthwatch Institute (2008) pszczoły to najważniejsze zwierzęta na naszej planecie[3]. Jednak wyniki badań wskazują, że w ostatnich dekadach ich liczebność spada w wyniku oddziaływań wielu sprzężonych czynników. Najważniejsze zagrożenia to ekspansja rolnictwa i urbanizacja, które powodują degradację i utratę siedlisk i źródeł pokarmu. Intensywne rolnictwo prowadzi do zanikania różnorodności roślin, przez co owady mają mniej pożywienia oraz materiałów do budowania gniazd. Zanieczyszczenie środowiska, przede wszystkim w wyniku nadmiernego stosowania chemicznych środków ochrony roślin, dziesiątkują populacje pszczół bezpośrednio (środki owadobójcze i grzybobójcze) i pośrednio (herbicydy). Dla pszczół miodnych w Europie szczególnie niebezpieczne są inwazyjne gatunki obce (np. szerszeń azjatycki), roztoczowe, grzybicze i wirusowe choroby, a także pasożyty bytujące w ich organizmach. Zespół masowego ginięcia pszczoły miodnej (CCD), objawiający się gwałtownym i masowym ubytkiem pszczół lotnych poza ulem, prowadzi do ginięcia całych rodzin. Kolejnym zagrożeniem jest zmieniający się klimat, w tym ekstremalne zjawiska pogodowe.

Problem jest niezwykle poważny. Około 84% gatunków roślin uprawnych i 78% gatunków dzikich kwiatów w samej Unii Europejskiej zależy, przynajmniej częściowo, od zapylania przez zwierzęta[4]. Wyginięcie pszczół to nie tylko zachwianie równowagi w ekosystemach, ale też realne zagrożenie dla bezpieczeństwa żywnościowego.

„Kiedy wycięte zostanie ostatnie drzewo…

ostatnia rzeka zostanie zatruta i zginie ostatnia ryba – odkryjemy, że nie można jeść pieniędzy”. To stare przysłowie idealnie odnosi się do sytuacji, z którą będziemy musieli się zmierzyć, w przypadku drastycznego spadku liczebności populacji pszczół. Żaden inny gatunek, taki jak np. motyle czy nietoperze, nie zapyla roślin w równie efektywny sposób. Dzisiejsza technologia pozwala na stworzenie „sztucznych zapylaczy”, które byłyby w stanie wykonywać najważniejsze zadania pszczół, jednak nikt i nic nie zastąpi tych niezwykle pracowitych i potrzebnych nam wszystkim zwierząt. Aby zebrać 1 kg miodu, muszą one odwiedzić ponad 5 700 000 kwiatów[5], co obrazuje skalę ich pracy.

– Na naszym kontynencie zapylaczami są nie tylko pszczoły, ale także z wyglądu do nich podobne muchówki,  motyle, ćmy, niektóre chrząszcze i osy. Około 15 miliardów euro z rocznej produkcji rolnej UE bezpośrednio zależy od owadów zapylających rośliny. Postępujący spadek ich liczebności będzie miał wpływ na wiele dziedzin naszego życia. Jeśli nie zajmiemy się przyczynami tego procesu i nie podejmiemy odpowiednich działań, my i przyszłe pokolenia zapłacimy wysoką cenę – komentuje Bożena Kornatowska, ekspert ds. różnorodności biologicznej Instytutu Ochrony Środowiska – Państwowego Instytutu Badawczego, realizującego projekt Klimada 2.0.

Fot. iStock

Zmiany klimatu nie pomagają pszczołom

Zwiększenie stężenia gazów cieplarnianych (głównie dwutlenku węgla) w atmosferze nie tylko prowadzi do globalnego ocieplenia zagrażającego różnorodności biologicznej świata. Naukowcy badający przyczyny wymierania populacji pszczół stwierdzili, że gwałtownie rosnące stężenie dwutlenku węgla w powietrzu może prowadzić do zmian w fizjologii roślin i obniżenia poziomu białka w ważnych źródłach pyłku[6].

Zapylanie jest jednym z tych niewidzialnych, ale bezcennych świadczeń, które natura zapewnia nam za darmo. Wyniki badań wskazują, że populacje naszych sztandarowych zapylaczy są zagrożone. Jeden na dziesięć gatunków pszczół i motyli na naszym kontynencie jest bliski wymarcia. Zbyt mało pokarmu, zanikanie siedlisk w wyniku intensywnych działań rolniczych  i niewłaściwe stosowanie środków ochrony roślin sprawiają, że liczebność populacji pszczół spada z roku na rok. Coraz wyższe temperatury i coraz częściej występujące ekstremalne zjawiska pogodowe nie sprzyjają odbudowie ich populacji, co gorsza – istotnie przyczyniają się do alarmujących trendów spadkowych – dodaje Bożena Kornatowska, ekspert ds. różnorodności biologicznej IOŚ-PIB, realizującego projekt Klimada 2.0.

Używanie naturalnych środków ochrony roślin to nie jedyny sposób wspierający ochronę owadów  zapylających. Jeśli posiadamy ogródek lub balkon, warto wziąć pod uwagę uprawianie wielu różnych gatunków roślin – będą one nie tylko ozdobą, ale też pożytecznym środowiskiem dla owadów. Uprawiajmy rośliny naturalnie występujące w naszej strefie klimatycznej, takie jak głóg, wrzos, kocimiętka, jeżówka purpurowa czy astry. W związku z panującą suszą, zapotrzebowanie na wodę wzrasta również wśród zapylaczy, które jak wszystkie organizmy wykorzystują ją w swoich procesach życiowych. Jeśli chcemy pomagać pszczołom, warto pomyśleć o specjalnym poidełku, które wypełnione wodą, pomoże im przetrwać upały. Przy tworzeniu poidełka należy pamiętać, aby nie było zbyt głębokie i posiadało udogodnienia w postaci kamyczków i gałązek – dzięki temu owady nie utoną.


[1] Lars Chittka, James D. Thomson, 2003, Cognitive Ecology of Pollination: Animal Behaviour and Floral Evolution, s. 243

[2] Dharam P. Abrol, 2011, Pollination Biology: Biodiversity Conservation and Agricultural Production, s. 738

[3] https://www.theguardian.com/environment/blog/2008/nov/21/wildlife-endangeredspecies

[4] https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/PDF/?uri=CELEX:52018DC0395&from=EN

[5] Nathaniel Altman, 2010,The Honey Prescription: The Amazing Power of Honey as Medicine

[6] https://royalsocietypublishing.org/doi/10.1098/rspb.2016.0414


Zobacz także

Funkcjonalnie na wiosnę!

Maślankowiec wiśniowy. Czyli przepis na proste i szybkie ciasto z wiśniami

Maślankowiec wiśniowy. Czyli przepis na proste i szybkie ciasto z wiśniami

Chcesz mieć piękne mieszkanie? Wystarczą cztery rzeczy!