Zespół jelita drażliwego (IBS) to przewlekła choroba układu pokarmowego, która może utrudniać codzienne funkcjonowanie. Coraz więcej osób w krajach wysoko rozwiniętych obserwuje u siebie jej symptomy, więc IBS zaczyna być coraz częściej rozpatrywany w kategoriach choroby cywilizacyjnej. Czym dokładanie jest zespół jelita drażliwego, jakie objawy powoduje, czy dieta i leki mogą pomóc w tym zaburzeniu?
Zespół jelita drażliwego – co to jest?
Zespół jelita drażliwego (IBS, ZJD) jest tzw. czynnościowym zaburzeniem układu pokarmowego i trudno jest ustalić organiczną przyczynę tego schorzenia. Zauważono, że zaburzenie to występuje rodzinnie. Podejrzewa się, że wpływ na jego rozwój mogą mieć: predyspozycje genetyczne, przebyte zatrucia i infekcje jelitowe, nietolerancje pokarmowe, operacje, silny i długotrwały stres.
IBS łączy się przede wszystkim ze skurczowymi bólami brzucha oraz dokuczliwą zmianą rytmu wypróżnień. Wiadomo, że zaburzenie może się ujawnić już w okresie dojrzewania, jednak większość przypadków diagnozuje się w dorosłości, u osób do 45. roku życia. Wg statystyk, dwukrotnie częściej diagnozowane są kobiety, co może wynikać z ich większej chęci szukania wsparcia lekarskiego. W Polsce na IBS może chorować 10% populacji. Nie da się wyleczyć na stałe zespołu jelita drażliwego, ale pocieszające jest to, że nawet wieloletnia choroba nie prowadzi do wyniszczenia organizmu.
U chorych rozpoznaje się cztery postacie zaburzenia:
- z dominującą biegunką – cierpi na nią ok. 1/3 chorych; IBS-D (diarrhea)
- z dominującym zaparciem – dotyczy ok. 1/3 chorych; IBS-C (costipation)
- podtyp mieszany – dotyka ok. 1/3 chorych; IBS-M (mixed)
- niesklasyfikowany zespół jelita drażliwego; IBS-U (unclassyfied)
Typy mogą przechodzić jeden w drugi.
Zespół jelita drażliwego – objawy
Mimo tego, że zespół jelita drażliwego powoduje pewne określone objawy, każdy pacjent może odczuwać je inaczej. Niektóre osoby odczuwają dyskretne objawy, gdy u innych osób utrudniają prowadzenie zwykłego życia. Objawy dla kobiet mężczyzn są takie same, różnić je może jedynie fakt, że u kobiet mogą się nasilać w trakcie miesiączki oraz w ciąży, natomiast menopauza wycisza chorobę.
Zespół jelita drażliwego – objawy:
Do podejrzeń w stronę IBS skłaniają objawy występujące co najmniej raz w tygodniu, w ciągu ostatnich 3 miesięcy i gdy pojawiają się co najmniej dwa z wymienionych niżej objawów:
- bóle brzucha, związane z bolesnymi skurczami jelit – może im towarzyszyć zmiana częstotliwości ruchu jelit (biegunki, zaparcia) oraz zmiana wyglądu stolca. Charakterystyczne jest to, że bóle i biegunka nie występują w nocy. Bóle brzucha mogą mieć zmienne nasilenie i lokalizację, a pacjenci podkreślają uczucie ulgi tuż po wypróżnieniu;
- wzdęcia i gazy – ustępują zazwyczaj tuż po wypróżnieniu;
- zaparcia i biegunki, które mogą następować po sobie naprzemiennie;
- obecność śluzu w stolcu;
- nasilenie objawów może następować po posiłkach – często odczuwalne jest wczesne uczucie pełności po posiłku oraz uczucie zalegania pokarmu w żołądku. Może pojawiać się odbijanie po jedzeniu, uczucie pieczeniu w nadbrzuszu;
- osoby chore częściej uskarżają się także na towarzyszący zaburzeniom pracy jelit uczucie zmęczenia i dyskomfort psychiczny, ból głowy, pleców i niekiedy konieczność częstego oddawania moczu.
Warto podkreślić, że ponad połowa pacjentów z IBS szukających pomocy lekarskiej, skarży się na odczuwanie lęku i depresję. Zaburzenia sfery psychologicznej mają wpływ na zaostrzenie objawów. Dolegliwości powodowane przez IBS występują epizodycznie lub przebiegają z okresami remisji i zaostrzeń u chorego.
Zespół jelita drażliwego – leki i dieta
Podejrzenie IBS u pacjenta wymaga konsultacji lekarskiej. Ponieważ zaburzenie powoduje objawy mogące dotyczyć inne choroby, należy je wykluczyć. Lekarz, poza wywiadem, może zlecić pacjentowi wykonanie badań takich jak: badania laboratoryjne krwi (OB, morfologia), badanie ogólne moczu lub stolca (obecność krwi utajonej, badanie bakteriologiczne i pasożytnicze). Leczenie zaburzenia jakim jest zespół jelita drażliwego, to nie tyle dieta, co leki dostosowane do pacjenta oraz psychoterapia.
Zespół jelita drażliwego – dieta
Wbrew pozorom, dieta przy IBS nie została odgórnie określona. Nie ustalono szczególnych wskazań, jednak istnieje kilka wytycznych, na które należy zwrócić uwagę układając codzienny jadłospis.
Zaleca się unikania pokarmów i napojów wywołujących lub nasilających objawy:
W postaci zaparciowej IBS:
- pacjentom w postaci choroby z przewagą zaparć często szkodzi nadmiar tłuszczu i cukru,
- zaleca się spożywanie produktów bogatych w błonnik pokarmowy (otręby, płatki owsiane, warzywa, pieczywo pełnoziarniste, suszone owoce). Błonnik należy wprowadzać ostrożnie, obserwując organizm;
- należy zadbać o odpowiednie nawadnianie organizmu, ok. 1,5-2 litrów/dziennie – zalecana jest woda mineralna, kawa zbożowa i mleczne napoje fermentowane (jogurt, kefir).
W postaci biegunkowej IBS:
- zaleca się dietę łatwostrawną z ograniczeniem błonnika pokarmowego oraz tłuszczu,
- niekiedy przez pacjentów źle tolerowana jest laktoza w mleku i substancje węglowodanowe w jabłkach, gruszkach, cebuli, porach, kapuście;
- należy pić odpowiednią ilość płynów, by uniknąć odwodnienia.
Zespół jelita drażliwego – leki
O zastosowaniu odpowiedniej terapii farmakologicznej decyduje lekarz. Jeśli chodzi o zespół jelita drażliwego, zaleca się leki rozkurczowe, przeciwbiegunkowe i przeciwzaparciowe. U części chorych zaleca się stosowanie leków przeciwdepresyjnych. Jeśli IBS występuje z biegunką i wzdęciem, stosuje się antybiotyki oraz probiotyki, które wspierają dobrą florę bakteryjną jelit, co może łagodzić objawy.
Chorym zaleca się także leczenie psychologiczne oparte na terapii poznawczo-behawioralnej, technikach relaksacyjnych, a także na hipnozie.
