Książki Kultura

Dziennik Reni Spiegel – wstrząsające zapiski z czasu wojny

Redakcja
Redakcja
20 października 2020
Fot. iStock
 

Dziennik Reni Spiegel to wstrząsające świadectwo epoki i jeden z najbardziej poruszających dokumentów czasu wojny. Autorka , Renia Spiegel, polska Żydówka, została zastrzelona w 1942 roku przez niemieckiego żołnierza. Miała wówczas niespełna 18 lat.

6 IX 1939

„We czwartek wybuchła wojna! Najpierw 30 albo 31 sierpnia rozpoczęła Polska wojnę z Niemcami. Teraz już i Anglia, i Francja też wypowiedziały wojnę Hitlerowi i wzięli go z trzech stron. Ale i on nie próżnuje. Ciągle nad Przemyślem latają samoloty nieprzyjacielskie, co pewien czas alarm. Ale dzięki Bogu, że na razie nie zrzucono na nasze miasto ani jednej bomby. Bo inne miasta, jak Kraków, Lwów, Częstochowa czy Warszawa, zostały po części zburzone. Ale my walczymy, walczymy wszyscy od młodych dziewcząt począwszy, a skończywszy na żołnierzach. PWK [Przysposobienie Wojskowe Kobiet], do którego należę, też podejmuje rozmaite prace. Ja kopałam już rowy przeciwbombowe, szyłam maski gazowe, służę za gońca, mam dyżury na stacji (podaję herbatę jadącym żołnierzom), chodzę i zbieram żywność dla żołnierzy, słowem walczę wraz z całym społeczeństwem polskim. Walczę i zwyciężę!”

10 IX 1939 r.

„Boże, mój Boże! Już trzeci dzień jesteśmy w drodze. Przemyśl bombardowali, musieliśmy uciekać. Uciekamy we troje, z Arianką (siostra Reni) i z dziadkiem. Opowiadają nam w drodze, że Przemyśl niszczą ciągle, babcia tam została. Boże, ochroń ją. W nocy wyszliśmy pieszo z tobołkami z płonącego i zburzonego po części miasta”. (…)

18 IX 1939 r.

„Utknęliśmy we dworze. Już prawie tydzień tu jesteśmy i nie możemy się dostać w tamte strony do Zaleszczyk. Lwów jest oblężony. W mieście brak żywności. Czasem wstaję skoro świt i staję w długim ogonku po chleb. Wszyscy siedzimy poza tym cały dzień w schronie, to jest w piwnicy, i słuchamy okropnego świstu kul i huku bomb. Boże, ocal nas. Niedaleko stąd kilka bomb zburzyło kilkanaście kamienic. Po trzech dniach wydobyto spod kupy gruzów żyjących ludzi. W nocy niektórzy śpią też w schronach, ci, którzy mają odwagę spać w domu, są zmuszeni sen przerywać i kilkakrotnie zbiegać do piwnic. To życie jest straszne, wszyscy jesteśmy żółci, wyblakli z tego piwnicznego życia, z braku wody i wygodnego łóżka, i snu.

Ale o wiele gorsze są myśli straszne, czarne jak noc, sępie. Babcia w Przemyślu została, tatuś w Zaleszczykach, mama, moja mamusia, w Warszawie. Warszawa oblężona broni się dzielnie, raz po raz odpiera atak. My, Polacy, walczymy rycersko na otwartym polu, tak aby nas widział wróg i Bóg. A nie tak jak Niemcy, którzy bombardują domy cywilnych ludzi, którzy obracają w proch kościoły i trują małe dzieci za pomocą zatrutych (cholerą i tyfusem) cukierków i napełnionych iperytem baloników. Bronimy się również zwycięsko, tak jak Warszawa, jak miasto Lwów i Przemyśl.

Ale w Warszawie jest mama, jest ta osoba, którą kocham najgoręcej, dusza najbliższa, najdroższa. Biedna, ja wiem, że jeśli ona widzi, jak dzieci tam w schronach tulą się do swoich matek, to jest jej tak samo jak nam, gdy to widzę. Boże mój! Wielki i Jedyny. Boże, chroń i zachowaj mi matkę, ześlij na nią tę wiarę, że my żyjemy. Boże Miłosierny, spraw, aby już nie było wojny na świecie, spraw, aby wszyscy byli dobrzy i szczęśliwi. Amen”. […]

24 IV 1940 r.

Od dawna nic Ci nie mówiłam! Od czego teraz zacząć, tyle myśli plątało się po głowie, och, tyle. Zacznę chyba od tego, że tu dzieją się okropne rzeczy, w nocy nagle odbywają się rewizje, aresztują i wysyłają gdzieś w głąb Rosji, tylu znajomych wywieźli, to trwało trzy dni. Każdy chodził jak bez głowy. W szkole były okropne krzyki, dziewczęta płakały. Po pięćdziesiąt osób w jednym wozie towarowym. Można było tylko stać albo leżeć na pryczach. Wszyscy śpiewali Jeszcze Polska nie zginęła

25 II 1941 r., wtorek

Zyguś! Cudny! Cudny! Cudny! Dziś przyszedł do mnie do klasy dzióbuś! Staliśmy na korytarzu (Roma mnie przeklinała w swojej klasie), potem częstowałam go andrutami. I kawałek włożył mi do ust. I powiedział do Irki: „Rena jest na pierwszym planie”, więc to mnie pożyczył Balladynę.

[…]

Irka mi opowiedziała, że Zygu stał z nią na korytarzu i powiedział: „Jaka Rena śliczna”[…]Dziś zobaczę go o szóstej wieczorem. Mamuś cudna, jak dobrze kochać! Boże, spraw, by mi tak było dalej, spraw, spraw…

26 I 1942 r., poniedziałek

Dziś był taki dziwny dzień. Noruśka moja biedna, kochana. Przybiegła dziś rano do mnie i powiedziała z płaczem: „Mój dziadziu nie żyje”. I pobiegła gdzieś. Tak mi się skurczyło serce i tak mnie bolało. Potem byłam niespokojna o nią, myślałam, że ją złapali do zamiatania śniegu. Ja wiem, jaka ona wrażliwa i co to dla niej znaczy. I kiedy tak myślałam o tym, czy gdzieś biedna nie marznie i co teraz robi, poczułam, jak mi jest droga ta moja mała przyjaciółka. Jej dzienniczek jest historią naszej przyjaźni. Można by go zatytułować „Jak hartowała się przyjaźń”. Ale przyznać trzeba, że szlachetniejsze, godniejsze miejsce należy oddać jej. I teraz jesteśmy tak blisko siebie, że odczuwam jej ból jak mój własny. Chciałabym, żeby do nas przyszła. Jej ostatni list był czymś takim ciepłym, że naprawdę trzeba być serdecznym, by móc tak pisać. Jakie to straszne, Irka straciła babcię, Norka dziadka. O Boże, zachowaj przy życiu pozostałych i przerwij tę wojnę. Buluś nie pisze.(…)

Mam siedemnaście lat i kiedy patrzę mu w oczy, zapominam o wszystkim smutnym na świecie. I zapisałabym je złotymi zgłoskami w sercu. Bo ja jestem w tym wieku, w tym stanie, kiedy cieszą słowa, spojrzenia, pieszczoty. Gdy uszczęśliwia sam widok ukochanego. A teraz może tę jasność wprowadziły wiersze. Mamuśku, napisz, co z Tobą!

25 VII 1942 r., sobota .

„Dzienniczku, dobry, kochany mój Przyjacielu! Już tyle chwil strasznych przeżyliśmy razem i teraz, teraz przyszła najstraszniejsza chwila. Teraz  mogłabym się ulęknąć. Ale ten, który nas nie opuścił wtedy, pomoże nam i dziś. On nas wyratuje. Słuchaj Bogu Izraela**, ratuj nas, pomóż nam. Ocaliłeś mnie od kul i bomb, i granatów, dopomóż mi wytrwać, dopomóż nam! Ty, Mateńko, módl się dziś za nas gorąco. Myśl o nas i niech Twoja myśl będzie błogosławiona. Mamusiu moja najdroższa, jedyna, idą takie groźne chwile. Kocham Cię całym sercem moim. Kocham Cię i będziemy razem. Boże, chroń nas wszystkich – i Zygmunta, i dziadków, i Jarośkę. Boże, jedynie Twojej polecam się opiece. Ty mi pomożesz, Ty, Boże.

31 VII 1942 r.

(ZAPISKI ZYGMUNTA, któremu nie udało się uratować Reni ani jego rodziców, których wspólnie ukrył).

Trzy strzały! Trzy stracone życia! Nastąpiło to dnia wczorajszego o 10.30 w nocy. To przeznaczeniem było odebranie mi najbliższych istot. Moje życie jest skończone. Słyszę tylko strzały, strzały… strzały… Renusieńko najukochańsza, ostatni rozdział Twego dzienniczka skończony.

Fot. Materiały prasowe

Autorka , Renia Spiegel, polska Żydówka, została zastrzelona w 1942 roku przez niemieckiego żołnierza. Miała wówczas niespełna 18 lat. Dziewczynka zaczęła prowadzić dziennik jako piętnastolatka. Mieszkała wtedy z młodszą siostrą Arianą u dziadków w Przemyślu. Opisywała wojenną codzienność, pełną dramatycznych zdarzeń – ucieczkę przed nalotami bombowymi, znikanie kolejnych żydowskich rodzin czy tworzenie getta. Jej zapiski przywołują tęsknotę za matką, od której obie siostry zostały odseparowane.

Ale Renia pisze też i o tym, o czym piszą wszystkie nastolatki: o pierwszej miłości (do Zygmunta Schwarzera), słodkich pocałunkach, przytacza zabawne i błahe historie, wyraża zachwyt przyrodą. Nastoletnie egzaltacje mieszają się ciągle z grozą śmierci, natchnione wiersze z opisami dramatycznej, wojennej rzeczywistości.

W „Dzienniku Reni Spiegel” czytamy o tym

– że przyjaźnie się rozpadają, bo każdy patrzy tylko na stronę materialną, ale to wcale nie dziwne, jeśli gęś kosztuje 100 złotych, a dawniej 4 złote, a litr mleka 3,5 zł, a dawniej 5 gr.;
– że maj piękny i chce się żyć;
– że mama, która odwiedza ją tylko czasami, okropnie głoduje;
– że w mieście rewizje i aresztowania, i że zamykają kolejne ulice;
– że za pracę fizyczną dostaje się chleb, a Reni udało się zdobyć jeszcze ziemniaki („odniosłam zwycięstwo w dziedzinie aprowizacji”);
– jak dokładnie wyglądają nocne aresztowania w jej kamienicy;
– jak wyobrażają sobie z koleżanką swoje życie w 1950 roku;
– że pewnie kiedyś przyszłe dzieci jej i Zygmunta powiedzą: „nasz tatuś i mamusia mieszkali w getcie”;
i o strachu przed pogromem, o wywózkach, o przymusowej przeprowadzce do getta.

Tekst kończy się kilkoma wpisami Zygmunta o tym, że Renia jest w ukryciu, podobnie jak jego rodzice, że próbuje ich uratować, ale ostatecznie mu się nie udaje. Zygmunt jednak wojnę szczęśliwie przeżyje, uda mu się zdeponować dziennik Reni po aryjskiej stronie, zdąży jeszcze dopisać pod notatkami Reni mrożące krew w żyłach trzy ostatnie zdania: „Trzy strzały! Trzy życia stracone! Wszystko, co słyszę, to strzały, strzały”.

Dziennik Reni Spiegel to wstrząsające świadectwo epoki i jeden z najbardziej poruszających dokumentów czasu wojny.

Niniejsze wydanie uzupełnione jest posłowiem i komentarzami Elżbiety (Ariany) Bellak – siostry Reni Spiegel.

Renia Spiegel – urodziła się 18 czerwca 1924 w Uhryńkowcach, gdzie jej ojciec, Bernard Spiegel, pełnił funkcję zarządcy dóbr. Jej młodsza siostra Ariana przed wojną występowała w filmach, określano ją nawet mianem „polskiej Shirley Temple”. W styczniu 1939 roku, Renia wraz z siostrą i dziadkami zamieszkała w Przemyślu i tam uczęszczała do Gimnazjum Żeńskiego im. Marii Konopnickiej. Po zajęciu Przemyśla przez Niemców została wraz z rodziną przesiedlona do miejscowego getta. Została zastrzelona krótko po swoich osiemnastych urodzinach, 30 lipca 1942 roku.


Książki Kultura

Przeczytaj zanim zdradzisz

Redakcja
Redakcja
20 października 2020
Fot. iStock/ASIFE
 

Zdrada, drugie życie… Każdy o tym słyszał. Niektórzy to zrobili. Są także i tacy, którzy się w tym wyspecjalizowali.  Potrafią skutecznie ukrywać ją przez lata. Czy istnieje zdrada doskonała? Podobno nie, ale „Jak zdradzają Polacy” zawiera cały szereg wskazówek dla obu stron – zdradzających i zdradzanych. Jakie ślady  zostawia zdradzający, czego nie widzi zdradzany i dlaczego detektyw musi być też psychologiem? Nieocenzurowana opowieść, po której zastanowisz się, czy zdradzić i jak nie być zdradzanym…

Jak podaje Instytutu Badań Zmian Społecznych (Ogólnopolska Grupa Badawcza) prawie 12 procent Polaków przyznaje się do zdrady swojego partnera lub partnerki. Z przeprowadzonej ankiety wynika, że co piąty zdradzający mieszka w wielkim mieście i choć aż 75% ankietowanych uważa, że zarówno kobiety, jak i mężczyźni zdradzają w równym stopniu, to zdrady dopuszczają się głównie mężczyźni.[1]

Czasami romans bywa jeden i krótki, a czasami skłania ludzi do zorganizowania sobie długiego, alternatywnego, równoległego życia. Czasami zdradzany małżonek ma pewność, że partner jest nieuczciwy, a czasami tylko podejrzenie. Detektyw Dariusz Korganowski w rozmowie z dziennikarzami Zuzanną Szulc i Patrykiem Szulcem przekonuje, że wtedy należy rozważyć wizytę u profesjonalisty. Tylko w ten sposób dowody, będą miały sprawczą moc procesową i zostaną uwzględnione przez sąd w trakcie sprawy rozwodowej

Jak zdradzają Polacy

Dariusz KorganowskiPatryk SzulcZuzanna Szulc

O AUTORACH

Zuzanna Szulc – dziennikarka i autorka publikacji o tematyce kryminalnej, a z wykształcenia rusycystka wciąż czynna zawodowo. Współautorka internetowego programu kryminalnego „Podejrzani” na platformie YouTube i książki „Świadek koronny. Sprzedał Carringtona, króla spirytusu”.

Patryk Szulc – dziennikarz śledczy, z wykształcenia prawnik. Specjalizuje się w tematyce przestępczości zorganizowanej. Dawniej związany m.in. z „Gazetą Wyborczą” i „Dziennikiem Łódzkim”. Publikował też w „Dzienniku Gazecie Prawnej” oraz magazynach kryminalnych „Reporter” i „Detektyw”. Twórca internetowego programu kryminalnego „Podejrzani” na platformie YouTube i współautor książki „Świadek koronny. Sprzedał Carringtona, króla spirytusu”.

Dariusz Korganowski – były funkcjonariusz policji pionów dochodzeniowo-śledczych i operacyjno-rozpoznawczych. Absolwent Szkoły Policji w Pile. Po odejściu ze służby w 2011 roku prywatny detektyw, specjalizujący się w sprawach kryminalnych i zdradach małżeńskich. Założyciel grupy TOP Detektyw.


[1] https://zmianyspoleczne.pl/zdrada-latwiejsza-do-zaakceptowania-po-slubie/


Książki Kultura

Ekspres do kawy w zabudowie czy wolnostojący? Jaki wybrać?

Redakcja
Redakcja
20 października 2020
Fot. Materiały prasowe

Kubek parującej, aromatycznej kawy to dla wielu z nas nieodłączny element każdego poranka, a dla niektórych także popołudniowego relaksu z przyjaciółmi czy rodziną. Przygotowanie kawy w taki sposób, by sprostała wymagającym podniebieniom to nie lada sztuka, która wymaga nie tylko umiejętności, ale również odpowiedniego sprzętu. Z tego względu coraz więcej z nas decyduje się na wyposażenie kuchni w ekspres do kawy. Czym się kierować przy jego wyborze? Na co zwrócić uwagę i czy lepiej sprawdzi się ekspres w zabudowie czy ekspres wolnostojący?

Rodzaje ekspresów do kawy

Na rynku dostępnych jest wiele różnych rodzajów ekspresów do kawy, począwszy od tradycyjnych kawiarek, aż po w pełni zautomatyzowane modele. Najprostszy podział dzieli ekspresy na:

  • Ekspresy przelewowe – ich działanie jest podobne do tradycyjnego zaparzania kawy w filiżance, przy czym w tym przypadku gorąca woda przelewa się przez zmielone ziarna kawy umieszczone w papierowym filtrze. Główną zaletą tego typu ekspresów jest możliwość przygotowywania jednorazowo dużej ilości napoju o dużej zawartości kofeiny. W przypadku osób, które piją jedynie jeden kubek kawy dziennie, urządzenie może okazać się mało ekonomiczne.
  • Ekspresy niskociśnieniowe –  często nazywane kawiarkami, pozwalają na uzyskanie mocnego, intensywnego naparu w niewielkiej ilości. Minusem jest stosunkowo długi czas przygotowywania napoju, a także brak charakterystycznej, kawowej pianki.
  • Ekspresy ciśnieniowe – w ich przypadku gorąca woda tłoczona jest pod ciśnieniem przez zmielone ziarna kawy, czego efektem jest intensywny napar, stanowiący bazę do przygotowywania różnych rodzajów kaw. Plusem takiego rozwiązania jest brak szkodliwych substancji w naparze, a także szerokie możliwości w zakresie smaku i aromatu napoju. Ekspresy ciśnieniowe dzielą się na:
    • Ekspresy kapsułkowe – porcje kawy przeznaczone do przygotowania 1 filiżanki naparu umieszczone są w specjalnych kapsułkach, które po użyciu należy zutylizować. To wygodne rozwiązanie dla osób rzadko pijących kawę lub lubiących delektować się każdego dnia różnym smakiem napoju.
    • Ekspresy ręczne wysokociśnieniowe (kolbowe) – polecany przede wszystkim dla wyrafinowanych smakoszy kawy. Wymaga osobnego zmielenia ziaren, które następnie umieszcza się w ekspresie i parzy. Ilość naparu warunkuje rozmiar kolby (z reguły wystarcza maksymalnie na dwie porcje napoju), bez problemu jednak uzyskamy przy jego pomocy intensywny smak i charakterystyczną cremę. Wiele z nich posiada także dysze do spieniania mleka, które następnie można dodać do ulubionej kawy.
    • Ekspresy automatyczne – charakteryzują się one maksymalnie uproszczoną obsługą (często to tylko uzupełnienie zbiornika na wodę i ziarna kawy i wciśnięcie odpowiedniego przycisku), pomimo której pozwalają na przygotowanie doskonałego napoju. Automatyczny ekspres do kawy zazwyczaj posiada wbudowany młynek i pojemnik na mleko, dzięki czemu można przygotować nie tylko czarną kawę, ale również białą. Cena tych modeli zależy w dużej mierze od stopnia automatyzacji.

Ekspres automatyczny wkomponowany w zabudowę

Ekspres do kawy automatyczny może być dostosowany do wbudowania w meble kuchenne, dzięki czemu staje się ich integralną częścią, podobnie jak kuchenka mikrofalowa czy piekarnik. To doskonałe rozwiązanie, jeżeli mamy ograniczoną przestrzeń na blaty, a także, gdy zależy nam na jednolitym, spójnym designie całego kuchennego wnętrza. Ekspresy do kawy pod zabudowę w większości przypadków posiadają wbudowany młynek oraz dyszę do spieniania mleka i oferują ciśnienie wystarczające do zaparzenia doskonałej filiżanki kawy. Co je wyróżnia? To, że wszystkie pojemniki i ruchome elementy (jak np. pojemnik na zużytą kawę) schowane są wewnątrz konstrukcji, a komplet przycisków dostępny jest od frontu. Warto zwrócić uwagę na pojemność poszczególnych zbiorników, która im większa, tym mniejsza konieczność ingerencji z naszej strony. Ważny jest również sposób ich wyjmowania, np. na szynach czy po otwarciu odpowiedniego schowka.

Wpływ ekspresu na wygląd całej kuchni

Ekspres do kawy w zabudowie pozwala uzyskać luksusowy, doskonale uporządkowany wygląd kuchni, co jest ważne zwłaszcza gdy przestrzeń ta połączona jest z salonem i pozostaje przez cały czas w zasięgu wzroku domowników oraz gości. Ekspres do kawy do zabudowy zazwyczaj stanowi integralny element konkretnej kolekcji sprzętów AGD znanych producentów, jak np. marki Bosch. Dzięki jednolitej linii wzorniczej takie urządzenia doskonałe współgrają ze sobą, nadając kuchni eleganckiego, niepowtarzalnego charakteru.

Z kolei wolnostojący ekspres do kawy, choć wymaga określonej przestrzeni na blacie, w zamian daje nam ogromną swobodę aranżacyjną. Na rynku bez problemu znajdziemy modele utrzymane zarówno w nowoczesnej stylistyce, jak i retro, o różnych kolorach i z różnym  rodzajem elementów ozdobnych. Odpowiednio dobrany ekspres wolnostojący może więc z powodzeniem pełnić nie tylko rolę funkcjonalnego urządzenia, ale również być ozdobą kuchennego wnętrza.

Gdzie umiejscowić ekspres do zabudowy i wolnostojący

Jeżeli chodzi o ekspres do kawy pod zabudowę, jego umiejscowienie uzależnione jest od rozplanowania mebli i innych sprzętów kuchennych. Z tego względu zawsze powinno być ono wybrane już na etapie zamawiania mebli i wyposażenia kuchni, które należy dostosować do konkretnego wymiaru pomieszczenia. Jest to istotne również w momencie wymiany ekspresu na nowy, kiedy to konstrukcja mebli ogranicza nam wybór. Jeżeli zależy nam na spójnym wyglądzie całości wnętrza, warto ekspres zamontować w jednym ciągu z piekarnikiem lub kuchenką mikrofalową z tej samej serii.

Wolnostojący ekspres do kawy ciśnieniowy czy też przelewowy możemy natomiast w dowolny sposób wkomponować w wygląd kuchni, oczywiście pod warunkiem iż znajdziemy wystarczającą przestrzeń na blacie roboczym. W sklepach dostępne są ekspresy nie tylko o standardowych wymiarach, ale również w wersji slim, które zmieszczą się nawet na niewielkiej powierzchni blatu. Mając jednak możliwość wyboru, warto taki ekspres do kawy postawić w miejscu, w którym bez problemu będziemy mogli wykonywać przy nim niezbędne czynności, jak chociażby uzupełnianie pojemników na wodę czy ziarna kawy.

Czym kierować się wybierając automatyczny ekspres do kawy?

Wybierając automatyczny ekspres do kawy z pewnością należy zwrócić uwagę na zapewniane ciśnienie robocze (jeden z głównych parametrów wpływających na smak i aromat naparu) oraz rodzaj młynka, który może być ceramiczny lub metalowy. Dobrze, jeżeli posiada on możliwość regulacji stopnia mielenia ziaren, a także odpowiednio duży pojemnik na ziarna kawy, dzięki czemu nie będziemy musieli codziennie ich uzupełniać. Mówiąc o pojemnościach, warto zwrócić również uwagę na zbiornik na wodę, który im większy tym lepiej. Chcąc mieć kompleksowy i w pełni funkcjonalny automatyczny ekspres do kawy, wybierzmy model z wbudowanym pojemnikiem lub dyszą do spieniania mleka, dzięki którym za pomocą jednego przycisku przygotujemy doskonałe mleczne kawy, takie jak cappuccino czy latte macchiato. Automatyczny ekspres do kawy to rozwiązanie dla osób ceniących sobie wygodę, koniecznie więc sprawdźmy czy będziemy w stanie przy jego pomocy przygotować wszystkie nasze ulubione rodzaje kaw, a także czy wybrany przez nas ekspres do kawy posiada regulowaną wysokość dyszy, filtr wody i np. funkcję samodzielnego odkamieniania.

Artykuł sponsorowany


Zobacz także

Znam dorosłych, którym przydałaby się taka lektura. Nie wiesz, co powiedzieć dziecku? Kup sobie książkę!

Fot. Łukasz Bąk, Zdjęcia z planu zimna Wojna

Wystawa zdjęć z planu filmu „Zimna wojna”. Tylko przez 4 dni będzie można ją obejrzeć

23 sygnały, że twoje wewnętrzne dziecko cierpi