Polacy coraz częściej mówią o długowieczności, ale nie marzą o nieśmiertelności. Chcemy żyć długo, pod warunkiem że będziemy sprawni, obecni, potrzebni i w relacji z innymi. Najnowszy raport Gedeon Richter „Spojrzenie Polaków na długowieczność. Między deklaracjami a codziennością” pokazuje, że za modnym hasłem longevity kryje się nie tylko troska o ciało, dietę i profilaktykę, ale także głęboki lęk przed samotnością, zależnością i utratą sensu.
Jeszcze niedawno długie życie było jednym z najprostszych ludzkich marzeń. Żyć jak najdłużej, zobaczyć dorosłe dzieci, wnuki, doczekać spokojnej starości. Dziś to marzenie stało się bardziej skomplikowane. Bo coraz częściej pytamy nie tylko: „ile lat będę żyć?”, ale: „w jakim stanie?”, „z kim?”, „czy nadal będę sobą?”, „czy będę komuś potrzebny?”.
Nowy raport Gedeon Richter pokazuje bardzo wyraźnie, że Polacy nie boją się starzenia wyłącznie dlatego, że wiąże się ono ze zmarszczkami, słabszym ciałem czy mniejszą energią. Największy lęk dotyczy utraty sprawności psychicznej, zależności od innych i życia bez bliskiego kontaktu z ludźmi. Aż 85% badanych odrzuca wizję życia dłuższego nawet o 10 lat, jeśli miałoby ono oznaczać utratę sprawności psychicznej i kontaktu z rzeczywistością.To bardzo ważna zmiana w myśleniu o starości. Nie wystarcza nam już sama długość życia. Chcemy życia, które ma jakość.
Długowieczność brzmi dobrze. Starość już niekoniecznie
Samo słowo „długowieczność” budzi w Polakach raczej pozytywne skojarzenia. Według raportu 71% badanych reaguje na nie dobrze, 43% czuje ciekawość, a 36% nadzieję. Longevity kojarzy się z nowoczesną medycyną, profilaktyką, lepszą dietą, ruchem, suplementacją, badaniami, świadomym stylem życia.
Ale kiedy pytanie przestaje dotyczyć abstrakcyjnego trendu, a zaczyna dotyczyć naszej własnej starości, emocje gwałtownie się zmieniają. Wtedy aż 65% Polaków reaguje negatywnie. Bo „długowieczność” brzmi jak obietnica. „Moja starość” brzmi jak coś, czego nie umiemy sobie bez lęku wyobrazić.
Ten lęk nie bierze się znikąd. Dane GUS pokazują, że w Polsce żyjemy coraz dłużej, ale niekoniecznie coraz dłużej w zdrowiu. Oczekiwane trwanie życia w zdrowiu wynosi obecnie około 62 lata dla mężczyzn i 65 lat dla kobiet. To oznacza, że ostatnie lata życia bardzo często wiążą się z chorobami, ograniczeniami i zależnością od systemu opieki lub bliskich. Medycyna wydłużyła nam życie, ale nie zawsze wydłużyła czas życia w dobrej kondycji. I właśnie tu zaczyna się najważniejsza rozmowa o współczesnej długowieczności: nie chodzi już tylko o lifespan, czyli liczbę przeżytych lat. Chodzi o healthspan – czas życia w zdrowiu, samodzielności i poczuciu sensu.
Nieśmiertelność? Dziękujemy, jeśli oznacza cierpienie
Ponad połowa Polaków deklaruje, że nie chciałaby nieśmiertelności. Na pierwszy rzut oka może to dziwić, bo kultura od wieków opowiada nam o pragnieniu życia bez końca. Ale odpowiedzi badanych pokazują, że nie odrzucamy długiego życia. Odrzucamy wizję życia, w którym człowiek trwa, ale już nie uczestniczy.
Nie chcemy być jedynie biologicznie obecni. Chcemy być obecni psychicznie, emocjonalnie i społecznie. Chcemy rozpoznawać twarze bliskich. Chcemy decydować o sobie. Chcemy mieć wpływ. Chcemy czuć, że nasze życie nie jest tylko przedłużane, ale nadal przeżywane.
To bardzo ludzkie. Bo starość najbardziej przeraża nie wtedy, gdy oznacza wolniejsze ciało, ale wtedy, gdy zaczyna kojarzyć się z utratą godności, samotnością i byciem ciężarem.
Relacje są lekarstwem, którego nie traktujemy jak lekarstwo
Jednym z najciekawszych wniosków raportu jest paradoks dotyczący relacji. Z jednej strony Polacy jasno mówią, że bliskość jest dla nich jednym z głównych powodów, dla których warto żyć długo. Dla 44% badanych motywacją do długiego życia są wspólne chwile z bliskimi. Z drugiej strony tylko 5% wskazuje relacje jako realny czynnik długowieczności.
To pokazuje, jak mocno nasze myślenie o zdrowiu zostało zawężone do ciała. Kiedy mówimy „zdrowy styl życia”, myślimy: dieta, sport, sen, badania, geny, profilaktyka. Rzadziej myślimy: przyjaźń, dotyk, rozmowa, poczucie przynależności, bycie widzianym, codzienna obecność drugiego człowieka.
A przecież badania od lat pokazują, że relacje nie są dodatkiem do zdrowia. One są jednym z jego fundamentów. Harvard Study of Adult Development, jedno z najdłużej prowadzonych badań nad życiem dorosłych, pokazuje, że jakość więzi jest jednym z najważniejszych predyktorów zdrowego starzenia się. Nie sukces, nie status, nie liczba znajomych, ale jakość bliskich relacji.
Podobne wnioski płyną z badań nad samotnością. Przewlekłe osamotnienie nie jest tylko przykrym stanem emocjonalnym. Może wpływać na ciało, nasilać procesy zapalne, pogarszać funkcjonowanie i przyspieszać biologiczne starzenie. Samotność dosłownie „wchodzi pod skórę”.
Tym bardziej poruszające jest to, że choć 86% Polaków deklaruje, że ma przy sobie kogoś, przy kim może być sobą, tylko 37% regularnie doświadcza dotyku dającego poczucie bliskości. Możemy mieć ludzi wokół siebie, a jednocześnie nie czuć się naprawdę przytuleni przez życie.
Najmłodsi boją się najbardziej
Najbardziej niepokojący fragment raportu dotyczy osób w wieku 18-29 lat. To właśnie młodzi dorośli, a nie seniorzy, najczęściej deklarują samotność, zmęczenie i brak poczucia sensu.
Aż 28% młodych mówi, że czuje się samotnie często lub zawsze. Dla porównania wśród osób po 70. roku życia ten odsetek wynosi 10-12%. Poczucie sensu życia deklaruje 61% najmłodszych badanych, podczas gdy w najstarszej grupie aż 90%. Do tego 70% młodych odczuwa zmęczenie mimo odpoczynku.
To dane, które powinny zatrzymać nas na dłużej. Bo opowiadają o pokoleniu, które teoretycznie ma dostęp do największej liczby narzędzi, aplikacji, poradników, terapii, treści rozwojowych i możliwości komunikacji, a jednocześnie często nie ma podstawowego poczucia zakorzenienia.
Młodzi są stale połączeni, ale często nie czują się naprawdę włączeni. Mają dostęp do świata, ale nie zawsze mają dostęp do spokojnej, bezpiecznej relacji. Odpoczywają, ale często w sposób, który nie regeneruje układu nerwowego: internet, seriale, scrollowanie, kolejne bodźce. Ciało leży, ale mózg nadal pracuje.
Dlatego tak dramatycznie brzmi informacja, że co piąty młody Polak uważa, że nie dożyje 60. roku życia. To nie jest tylko prognoza biologiczna. To komunikat psychologiczny: trudno mi wyobrazić sobie przyszłość, w której jest dla mnie miejsce.
Wierzymy, że mamy wpływ, ale nie zawsze wiemy, co robić
Raport pokazuje też drugą stronę polskiego myślenia o zdrowiu. Nie jesteśmy całkowicie bierni. Aż 92% badanych uważa, że codzienne wybory kształtują przyszłe zdrowie, a 78% wierzy, że długość życia zależy głównie od nich samych.
To dobra wiadomość, bo bez poczucia sprawczości trudno budować trwałe nawyki. Problem w tym, że sama wiara nie wystarcza. 62% Polaków przyznaje, że nie ma wystarczającej wiedzy o zapobieganiu chorobom przewlekłym, a 34% ma trudności z utrzymaniem zdrowych nawyków na co dzień.
Widać więc pęknięcie między deklaracją a codziennością. Wiemy, że zdrowie jest ważne. Wiemy, że warto o siebie dbać. Wiemy, że przyszłość zaczyna się dziś. Ale codzienność bywa silniejsza: zmęczenie, praca, stres, brak czasu, przeciążenie informacyjne, samotność, trudny dostęp do specjalistów, chaos sprzecznych porad.
Dlatego rozmowa o długowieczności nie może być kolejną presją: jedz idealnie, śpij idealnie, ruszaj się idealnie, starzej się idealnie. Potrzebujemy raczej nowej definicji troski o siebie – bardziej realistycznej, ludzkiej i czułej.
Długowieczność zaczyna się wcześniej, niż myślimy
Największą wartością raportu Gedeon Richter jest to, że przesuwa rozmowę o starzeniu z końca życia na jego środek, a nawet początek dorosłości. Starość nie zaczyna się po siedemdziesiątce. Ona powstaje codziennie: w tym, jak śpimy, jak jemy, jak się ruszamy, ale też w tym, jak kochamy, jak odpoczywamy, jak prosimy o pomoc, jak budujemy relacje, jak przeżywamy stres i czy mamy dla kogo wstać rano.
Długowieczność nie jest więc wyłącznie projektem medycznym. Jest projektem społecznym, psychologicznym i emocjonalnym. Bo można mieć świetne wyniki badań i być głęboko samotnym. Można znać wszystkie zasady zdrowego stylu życia i nie mieć siły ich wdrożyć. Można marzyć o długim życiu, ale bać się przyszłości tak bardzo, że trudno zaplanować następny rok. Dlatego może najważniejsze pytanie nie brzmi: „jak dożyć stu lat?”. Może brzmi: „jak żyć tak, żeby chciało się żyć długo?”.
Odpowiedź coraz częściej prowadzi nas nie tylko do gabinetu lekarskiego, na siłownię czy do kuchni. Prowadzi nas także do drugiego człowieka. Do rozmowy. Do bliskości. Do sensu. Do życia, które nie tylko trwa, ale naprawdę nas w sobie mieści.
